حقیقت عین ثابت و مراتب وجود

همین سلسله و شجره‌نامه‌ای که برای خودمان درست می‌کنیم و سادات درست می‌کنند تا به ائمه علیهم‌السّلام برسد، امیرالمؤمنین همین شجره‌نامه را راجع به پیغمبر درست می‌کنند که پیغمبر پدرش این بوده و این بوده و این بوده است و هرکدام یکی به دیگری منتقل کردند تا به ما رسیدند، همین را می‌توانیم دربارۀ خودمان بگوییم. این شجره‌نامۀ پیغمبر بوده است. ما به‌واسطۀ زید بن علی به امام سجاد علیه‌السّلام می‌رسیم و زید بن علی روح ما را منتقل کرده به یکی و آن یکی گرفته و به آن یکی داده است و آن‌هم به‌واسطۀ بعضی از کارها منتقل کرده تا به بنده رسیده است که دارید می‌بینید! یکی‌یکی این شجره‌نامه‌ها مضبوط است حالا یکی شجره‌نامۀ خود را دارد و یکی ندارد ولی به این کیفیت هست و امیرالمؤمنین هم خواستند برای رسول الله را بیان کنند.

تلمیذ: پس می‌توانیم بگوییم که هر امام و هر ولی دوتا عین ثابت دارد، یک عین ثابت همان به معنای ولایتی است که از جانب حق است تا انشاء کثرات ...

استاد: نه دوتا ندارد، همان یکی است. مسئله در مورد پیغمبر چون واسطه است با ائمه فرق می‌کند! اما در مورد سایر افراد عین ثابتشان همان عین ثابت است حالا چه به ولایت برسد یا نرسد هیچ فرقی نمی‌کند.

تلمیذ: در مورد همان پیغمبر بگوییم که یک عین ثابت دارد ولی دو بروز برای عین ثابت دارد، یک بروز تجردی دارد و یک بروز نزولی دارد.

استاد: فرقی نمی‌کند. بله، می‌توانیم این‌طور هم بگوییم. تعبیر به دوتا که غلط است! یک عین ثابت است و آن عین ثابت در مرتبۀ بین صورت و شکل است و یک عین ثابتش همان در مرتبۀ صورت است.

تلمیذ: این مطلبی که مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ در لب اللباب و در پاورقی سیر و سلوک بحرالعلوم¹ از همعات دهلوی مطرح فرمودند که سالک بعد از پانصد سال بعد از اینکه از دار دنیا رفت قطع علاقه از دنیا می‌کند و به عالم تجرد تام می‌رسد!² در یک پاورقی دیگر هم حضرت آقا می‌فرمایند که چه کسی گفته است که انسان وقتی می‌خواهد به فناء برسد حتماً باید از این طبیعت و عالم ماده رخت برکند؟ در همین عالم به عالم توحید می‌رسد! در حاشیه دارد.