حقیقت عین ثابت و مراتب وجود

درس دویست و هفتاد و پنجم

فناء عین ثابت (3)

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

اگر سؤالی هست بفرمایید و اگر نه، بحث جدید را شروع کنیم.

تلمیذ: دو تا سؤال داشتم و یکی در ذهنم هست و آن این است که آیا کل اعیان ثابته و کل کثرات در طول هم هستند یا در عرض هم هستند؟!

استاد: البته منافاتی ندارد که همان سلسلۀ طولیه در اینجا وجود داشته باشد، به این بیان که یک وقت مقصود و منظور از این حوادث خارجی، اعیان ثابته هستند و یک وقت مقارنات آنها و لوازم آن اعیان ثابته هستند؛ یعنی آنچه را که از این اعیان ثابته به آنها عارض می‌شود که از حوادث و جریانات و مسائلی که در حول‌وحوش هست، چه نقایصی که بر آنها مترتب می‌شود یا کمالاتی که بر آنها می‌آید، همۀ اینها عبارت از همان عوارضی است که عارض بر همین اعیان ثابته می‌شود. در اینجا از نقطه‌نظر سلسلۀ طولیه در موجودات، قضیه فرق می‌کند یعنی هر موجودی در هر مرتبۀ از وجودی که هست، در همان مرتبه معلول برای یک سلسلۀ علل هست. مبدعات در یک مرتبه‌ای از وجود و غیر مبدعات هم در مراتب دیگری از وجود هستند، جمادات، حیوانات، اجنه و شیاطین، هرکدام از اینها در یک مرتبۀ خاصی از همان سلسلۀ وجودی قرار دارند.

مرتبۀ اعیان ثابتۀ مربوط به انسان اعلای از اسماء و صفات

اعیان ثابته‌ای که مربوط به انسان است و جنبۀ خلیفة اللهی دارد که ﴿إِنِّي جَاعِلٞ فِي ٱلۡأَرۡضِ خَلِيفَةٗ﴾،¹ این اعیان ثابته از نقطه‌نظر حقیقت وجودی خودشان، مرتبۀ اینها مرتبۀ اعلای از اسماء و صفات است؛ یعنی این عین ثابت از همان حقیقت ذات سرچشمه می‌گیرد و آن اسماء و صفات، تحدد و کمیت او را اقتضاء می‌کنند ولی سایر مراتب وجودی، مراتبشان پایین‌تر از اسماء و صفات است.

سلسلۀ طولیه واسطۀ تحقق وجود خارجی

و مقصود از سلسلۀ طولیه عبارت از همان حواملی است که آن حوامل برای آن تحقق وجود خارجی در اشکال مختلف واسطه می‌شوند؛ یعنی آنها حامل این قضیه هستند در عین اینکه خودشان در یک مرتبه‌ای از وجود قرار دارند درعین‌حال آنها جنبۀ وساطت دارند.