تبیین وجوب وجودی و نسبت آن با اختیار انسان

تلمیذ: قید به شرط موضوع در اینجا لحاظ دارد؟!

استاد: قید به شرط موضوع که دارد و بالأخره در اینجا هست. منتها نه قید به شرط موضوع زمانی بلکه قید به شرط موضوع دهری یعنی در وعاء دهر بالأخره این الآن تحقق دارد گرچه از دیدگان ما مخفی است؛ ده سال دیگر صد سال دیگر یک میلیون سال دیگر تحقق پیدا می‌کند یا یک میلیون سال قبل تحقق پیدا کرده است بالأخره این امری که در یکی از زمان‌ها تحقق پیدا کرده از مرتبۀ عدم بیرون آمده و لباس وجود پوشیده است و این عدم دیگر برای او محال است.

البته قواعدش را ایشان بیان نکردند و بعداً ذکر می‌کنند که هر شیئی که لباس وجود بپوشد دیگر عدم برای او ممتنع است و در همان ظرف عدم، این الآن هست گرچه از نظر زمانی الآن از دیدگان ما مخفی است در واقع ما از دیدگان او مخفی شدیم نه‌اینکه او مخفی است. من‌باب‌مثال الآن در اینجا چند جسم وجود دارد؛ یک مورچه‌ای از اینجا حرکت می‌کند و می‌آید در اینجا یک شیء را مشاهده می‌کند فرض کنید ضبط صوتی را می‌بیند که این ضبط‌صوت مثل یک آسمان‌خراش ده طبقه است وقتی که جلوتر می‌آید دیگر این ساختمان را نمی‌بیند، اینکه الآن این را به شکل یک ساختمان می‌دید دیگر نمی‌بیند و می‌گوید: این الآن معدوم شد. این معدوم نشد و سر جایش هست و از دید شما الآن پنهان شده است؛ عدم یعنی بر خود آن وجود الآن نیستی ثابت شود، نیستی و عدم بر این موضوع و بر این ماهیت ثابت نشده است بلکه از دیدگان من مخفی است.

مثل همین حیوانی که الآن در اینجا هست چشمش را ببندند، از دید او تمام اشیاء پنهان می‌شوند و پنهان شدن اشیاء از دید این دلالت نمی‌کند که عدم بر اینها حمل شده چشم او از دیدگان آنها مخفی شده است مثل اینکه الآن چشم ما را ببندند وقتی چشمم را ببندند دیگر کسی را نمی‌بینم آیا دلیل بر این است که کسی دیگر در این اطاق نیست؟! نه این‌طور نیست. همه در این اطاق هستند ولی من چشمم را بسته‌ام. ظرف زمان درست مانند حرکت یک قطاری می‌ماند که این قطار از منازلی عبور می‌کند و در هرجا می‌ایستد و شما مشاهده می‌کنید، به‌محض اینکه قطار با یک منطقه محاذی شد شما می‌توانید ببینید. وقتی که قطار عقب بود شما نمی‌بینید، وقتی که قطار بگذرد باز شما نمی‌بینید. نرسیدن قطار نسبت به این منطقه و گذشتن قطار از این منطقه دلالت بر وجود آن منطقه و عدم آن منطقه نمی‌کند بلکه فقط دلالت بر علم شما می‌کند و علم شما به وجود و عدم دیگر چه مربوط است؟!