تبیین وجوب وجودی و نسبت آن با اختیار انسان

از این مسائل زیاد است؛ پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم با پنج‌تن نشسته بودند؛ با امیرالمؤمنین، حضرت زهرا، حضرت امام حسن و حضرت امام حسین علیهم‌السّلام، می‌گفتند و می‌خندیدند یک‌مرتبه جبریل آمد و دیدند پیغمبر نیست؛ بعد از یک مدتی دیدند پیغمبر آمدند و وضعشان فرق می‌کند لباسشان غبارآلود است. البته در اینجا روایات دیگری هم داریم که نظایرش بوده است که پیغمبر بااینکه بودند یک سیر نفسی و سیر روحی داشتند ولی روایت دیگر که من خودم دیدم این بود که پیغمبر در یک آنْ، از آن مجلس منعدم شد دوباره حضرت را مشاهده کردند و دیدند چهرۀ حضرت خیلی غبارآلود و صورتشان خیلی غبارآلود است و خیلی متأثر و فلان و ... جریانش مفصل است بعد در آنجا دارد که من الآن به کربلا رفتم و الآن دیدم که این فرزندم در آنجا در میان اصحاب و فلان هست و این امت من بر او چه می‌کنند و چه می‌کنند و یک مقداری هم از همان خاک با خودشان آورده بودند که به ام‌سلمه دادند و گفتند که هر وقت دیدی که این تبدیل به دم شد بدان که این فرزندم را شهید کردند.¹

خب الآن پیغمبر جریان کربلا را دارد مشاهده می‌کند درحالی‌که سیدالشهداء پنج‌ساله است. این قضیه چطوری می‌شود؟! الآن که می‌رود کربلا دارد می‌بیند سیدالشهدای پنج‌ساله را نمی‌بیند که دارند می‌کشند بلکه سیدالشهداء 57 ساله یا 63 ساله ـ بنا بر نقلی ـ را به این وضع دارد می‌بیند. این برای چیست؟! این به‌خاطر این است که اصل حقیقت مسئله ثابت است و وعاء دهر ثابت است و فقط به زمان احتیاج داریم. شاید مطلب مرحوم آخوند اشاره به این نکته باشد.

فَمعنى جوازُ العدمِ لِلممکنِ الموجودِ فی وقتِ جوازِه بِالنظرِ إلى ماهیتِه لا بِالنظرِ إلى الواقع‌.

بله، برای ممکن موجود در یک وقتی جواز به نظر به ماهیتش است که در یک وقتی این منعدم است، نه نظر به واقع؛ در نظر به واقع این منعدم نیست بلکه این ثابت است.