ماهیت و ضرورت وجود در فلسفه اسلامی

بل بحسبِ قیدها أو تقییدها به المنافیانِ لهذا الطرفِ الآخر.

بلکه یا به‌حسب قیدش الآن ممتنع است درصورتی‌که ماهیت را جدا بدانیم یا به‌حسب تقید ماهیت به آن قید که در هردو صورت منافات با این ‌طرف دیگر دارند یعنی منافات دارند بااینکه در عین اینکه الآن ماهیت متصف به یکی از دو طرف وجود و عدم هست ما بخواهیم طرف دیگر را نسبت بدهیم. اگر ماهیت موجود است بخواهیم بگوییم که در عین وجود، ماهیت معدوم است! متناقض است. اگر ماهیت، ماهیت معدوم است بگوییم که الآن ماهیت موجود است! این‌هم متناقض است و هردو منافات دارند.

فالامتناعُ امتناعٌ بالغیرِ على أحدِ الاعتبارین و بالذاتِ على ثانیِهما.

امتناعی که در اینجا هست امتناع بالغیر است درصورتی‌که ما به خود ماهیت بخواهیم نظر کنیم؛ خود ماهیت به شرط وجود یا ماهیت به شرط عدم. این در اینجا امتناع طرف دیگر ثابت برای ماهیت است ولی امتناع، امتناع ذاتی نیست. امتناع را از ناحیۀ قیدش آورده است. پس در واقع این امتناع به قید خورده ما این کلاه را سر ماهیت گذاشتیم و خود ماهیت متساوی الطرفین است ولی اگر ما آن طرف دیگر را به قید بزنیم که وجود باشد یا ماهیت مقیدۀ به او باشد دراین‌صورت امتناع امتناع ذاتی می‌شود.

أللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد