چالش‌های نظریه علیت در بحث ماهیت و وجود

معنای اعتبار درقبال اصالت

قائلین به اصالت وجود خلاف این را می‌گویند؛ می‌گویند که آنچه که در خارج هست وجود است و ماهیات عبارت از امور اعتباری ـ اعتباری نه به‌عنوان عدم ـ است. تازه اینها می‌گویند که اعتباری یعنی عدمی، فقط عقل می‌آید انتزاع می‌کند و صرف انتزاع است ولی قائلین به اصالة الوجود نمی‌گویند که ماهیت یک امر عدمی است بلکه اعتبار درقبال اصالت به یک معنای خیلی دقیق و ظریفی که عبارت از حدود وجود و قیود وجود و کیفیات خود وجود است که ما اسم آن کیفیات و حدود و قیود وجود را ماهیت می‌گذاریم.

حالا این آقایان می‌گویند که اگر جعل بخواهد به ماهیت بخورد؛ یعنی ماهیت متقرره را در خارج قوام ببخشد و آن ماهیتی که من‌باب‌مثال در ذهن آوردیم را ماهیت کند؛ یعنی از نوع و جنس و فصل ترکیب کند و ذاتیات را به این ماهیت حمل کند و لوازم ذاتی ماهیت را بر ماهیت ثابت کند آن ذاتیات ماهیات که قوام ماهیت به آن ذاتیات است می‌آید جامۀ ماهیت به خود می‌پوشاند و انسان را فصلیت و جنسیت می‌بخشد. فرس را فصلیت و جنسیت می‌دهد. اگر بخواهد به این بخورد این محال است چون ذاتیات یک شیء همراه با شیء هست. ذاتیات که از ناحیۀ غیر افاضه نمی‌شود. در تأثیر علیت آنچه که از ناحیۀ علت به یک شیء افاضه بشود با عدم آن علت، آنها از آن ماهیت و از آن شیء گرفته می‌شود. فرض کنید اگر قرار باشد یک صورت در یک آینه نقش ببندد، وجود ما علت برای انتقاش مرآت به‌صورت انسان یا صورت آن رائی که درقبال این مرآت ایستاده است، می‌باشد. خب وقتی که رائی کنار برود آینه دیگر صورت ندارد. اگر این نقش از ناحیۀ غیر به این مرآت افاضه شده با ازبین رفتن غیر باید آن نقش هم ازبین برود درحالی‌که با عدم تعلق جعل که علت برای جعل ماهیت است ما می‌بینیم که آن ماهیت ذاتیات خودش را دارد.