چالش‌های نظریه علیت در بحث ماهیت و وجود

شخصی می‌گفت که ما در یک جایی بودیم که خیلی تماشایی بود! چندی پیش به ما می‌گفت که من با مجلس ارتباط دارم و به‌خاطر آن نحوه ارتباطی که با مجلس دارم غالباً باید به مجلس بروم و بیایم. می‌گفت:‌ آن روزهای اول که نماینده‌ها انتخاب می‌شوند بیا و تماشا کن! هر نماینده‌ای که می‌آید چند نفر با او می‌آیند و در ماشین را باز می‌کنند و می‌بندند آقا بفرمایید! ما می‌ایستیم و اینها را تماشا می‌کنیم! آن روز آخر که نماینده‌ها دیگر دورۀ چهار ساله‌شان تمام می‌شود و روز خداحافظی است آن‌هم تماشا دارد! فقط مانده بیایی و بنشینی و به حال اینها که دارند می‌روند روضه بخوانی! می‌گفت: آنهایی که دارند می‌آیند چطور هستند و اینها که دارند می‌روند سر را پایین انداخته‌اند و با حال نزار و دیگر همۀ کشتی‌ها غرق شده و دنیا به‌سر آمده و قیامت بپا شده است! می‌گفت: فقط بیا و روضۀ شام غریبان برای هرکدام از آنها بخوان! جداً می‌گفت! می‌گفت که تماشایی است آقا! شما هم بیایی سیری در عالم اینها می‌کنی! چون ریاست ازبین رفت! ریاست هم که ازبین برود همه چیز ازبین می‌رود و دیگر چیزی برای انسان باقی نمی‌ماند!

قائلین به اصالت ماهیت و اعتباریت وجود یک هم‌چنین مسئله‌ای را در مورد ماهیت و در مورد وجود قائل هستند؛ می‌گویند: آنچه که اصل است و استقلال به جعل دارد و در خارج متحقق است عبارت از ماهیات مختلفه ـ مختلفة الحقائق و الکون ـ در عالم خارج است ولی همین‌که اینها در عالم خارج هستند ذهن می‌آید این «هستند» را به‌عنوان یک امر اعتباری انتزاع می‌کند و آن ماهیت را متصف به این «هستند» و به این وجود می‌کند. اسم این را وجود می‌گذارد. حالا هر اسمی که دلش می‌خواهد بگذارد؛ وجود، عدم، بین وجود و عدم، تقرر، ثبوت، کون یا تحقق بگذارد، هرچه می‌خواهد بگذارد بالأخره یک امر اعتباری را بر این امور حقیقی حمل کرده است. اینها قائل به اصالة الماهیه هستند.