چالش‌های نظریه علیت در بحث ماهیت و وجود

فرق امر اعتباری با امر حقیقی

در همان زمان شاه یک روز ما به ادارۀ گذرنامه رفته بودیم. با آن شخصی که کار داشتیم سرگرد بود. می‌خواستیم گذرنامۀ مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ را اصلاح کنیم یعنی گذرنامۀ جدید بگیریم. ایشان می‌خواستند به سفر عتبات بروند. نمی‌خواستند با آن گذرنامۀ مقیمشان بروند و فقط از عهدۀ ایشان برمی‌آمد. با یکی از دوستان ما آشنا بود بعدها در انقلاب هم سمَتی پیدا کرد و دیگر از او اطلاعی ندارم! ایشان سرگرد و مسئول همان قسمت تنظیم گذرنامه بود. ما با آن شخصی که از دوستانمان بود رفتیم و نشست و برای ما چای آورد. آن گذرنامه‌ای که اگر می‌خواست به جریان بیفتد شاید یک ماه می‌بایست زمان طی بکند و استشهاد محلی و کلانتری و امثال‌ذلک لازم بود، در عرض نیم ساعت به دست ما دادند! همیشه همین‌طور است! الآن هم همین‌طور است! همین‌که نشسته بودیم و مشغول چای خوردن بودیم یک‌دفعه یک سرهنگ تمام که او هم سرهنگ شهربانی بود آمد و با او کار داشت و وقتی کارش تمام شد دیدیم این سرهنگ به سرگرد [احترام گذاشت]! او خندید و گفت: او به من احترام نکرد به این صندلی و به این میز احترام کرد والاّ دو درجه از من بالاتر است! معلوم می‌شود آنها هم قائل بر اصالت این امور اعتباری هستند. ولی علیٰ‌أیّ‌حال امر اعتباری این است که با ازبین رفتن منشأ انتزاع، خود آن امر اعتباری هم ازبین می‌رود.

این فرق بین امر اعتباری و امر حقیقی است. در امر اعتباری، اعتبار متعلق بر یک امر حقیقی است و باید یک امر حقیقی وجود داشته باشد تا ما آن امر اعتباری را بر آن حمل کنیم. نسبت به ریاست و اینها خب مشخص است تا وقتی آن شخص رئیس است و پشت میز نشسته است و این عنوان را دارد، می‌گوییم که این آقا رئیس فلان قسمت است. اما همین‌که خلع شد و از آن سمت ساقط شد و دیگر آن سمت را نداشت، مسئله فرق می‌کند. آن ریاست را نمی‌توانیم بر آن حمل کنیم با اجازۀ خودشان البته!!