مقام امامت و تفاوت مراتب ولایت تکوینی

تلمیذ: پس این سفر حضرت ابراهیم علیه‌السّلام قبل از وصول به مقام فناء در ذات سه سفر دیگری را به‌صورت ناقص طی کرده است؟

استاد: بله، هم زمان با او ـ نه ناقص ـ به مقدار سعۀ خودش طی کرده است.

تلمیذ: همۀ انبیاء همین‌طور هستند و آن ولایت جزئیه می‌شود؟!

استاد: نه‌خیر، انبیاء اصلاً فناء ذاتی نداشتند!

تلمیذ: حضرت ابراهیم هم نداشت! فرمودید که حالاتش را داشت.

استاد: چرا؛ فناء ذاتی را داشت اما آن به مرتبۀ تکامل که واقعاً به معنای ملکه بشود [نبوده است] لذا انبیاء دیگر حتی فناء ذاتی هم نداشتند و حتی به‌عنوان حال هم نبوده است.

ذو مراتب بودن ولایت تکوینی

تلمیذ: پس این ولایت کلیۀ تکوینیه که در مورد حضرات ائمه اثبات می‌کنیم برای کدام مقام است؟! مقام فناء در ذات است یا مقام تکمیل این اسفار اربعه است؟!

استاد: اصلاً ولایت تکوینی به فناء برنمی‌گردد، برای بقاء است.

تلمیذ: همان سه سفر دیگر است که در لا هو دارد می‌رود.

استاد: بله، اصلاً به فناء کاری ندارد.

تلمیذ: بنابراین ولایت تکوینی ذو مراتب می‌شود؟

استاد: بله بله، آن مراتب دارد و یکسان نیست. ولایت تکوینی پیغمبر با ولایت تکوینی برای ائمه هرکدام از آنها تفاوت دارد یعنی می‌خواهم این را حضورتان عرض کنم که ممکن است در عین اینکه یک امام علیه‌السّلام ولایت تکوینی و اشراف نسبت به همۀ موجودات دارد ممکن است سعۀ امام دیگر به‌نحوی باشد که با وجود همان ولایت تکوینی اشراف بیشتری داشته باشد.

تلمیذ: همان‌طور که اشاره کردید، پس می‌توانیم بگوییم که حضرت صاحب الأمر از جنبۀ سعۀ وجود از خود امیرالمؤمنین هم [بالاتر است]؟

استاد: نمی‌توانیم بگوییم که از امیرالمؤمنین بالاتر است ولی از سایر ائمه روایات داریم که سعۀ حضرت بیشتر است.¹

تلمیذ: نمی‌توانیم بگوییم یا نیست؟!

استاد: نه، نیست. امیرالمؤمنین و پیغمبر حسابشان جدا است. حالا از خودش بپرسید! شما که بالأخره... از خود امام زمان بپرسید که یا بن‌رسول الله شما بالاتر هستید؟! می‌گوید که خجالت بکش، بنشین! در قضیۀ حاج علی بغدادی هست در مفاتیح دارد که حضرت تشریف آوردند ـ به عبارت دیگر باید بگوییم که مشرف شدند چون بالأخره زیارت پدرانشان بود ـ نزد موسی بن جعفر و امام جواد علیهماالسّلام و گفتند که سلام کن. یکی‌یکی سلام کردند. بعد گفتند که حالا به امامت سلام کن. آن‌هم گفت که السلام علیک یا حجة بن الحسن. بعد حضرت گفتند: علیک السّلام و این‌هم نفهمید که حضرت دارد جوابش را می‌دهد! بعد با خودش می‌گوید که من دیدم به امام حسن عسکری علیه‌السّلام رسید دیگر دوازدهمی را نگفت! حالا گاهی حضرت شوخی هم می‌کند، بالأخره.