مقام امامت و تفاوت مراتب ولایت تکوینی

تلمیذ: پس در مورد امام زمان عجّل الله تعالی فرجه تقریباً می‌توانیم بگوییم که تمام اسماء را می‌تواند به منصۀ ظهور دربیاورد، به غیر از ائمۀ دیگر. این حضرات ائمه دیگر نمی‌توانند مثل امام زمان بنا بر فرمایشی‌ که کردید به منصۀ ظهور دربیاورند چون سعۀ ایشان وسیع‌تر از سعۀ آباء ایشان است؟

استاد: بله، فرض کنید امام زمان علیه‌السّلام یک هم‌چنین وضعیتی دارد شاید حضرت سجاد علیه‌السّلام نداشته باشد و حضرت سجاد با آن حال و وضع و کیفیتشان شاید این‌طور نبودند!

تلمیذ: پس در حقیقت این فرمایشی که کراراً می‌فرمودید، شاکله به سعه برمی‌گردد.

استاد: بله، به معنای سعه است.

تلمیذ: بعد مگر امامت بعد از طی اسفار اربعه نیست؟! پس چطور خداوند در قرآن به حضرت ابراهیم علیه‌السّلام اطلاق امامت کرد؟! اگر امامت مقیده باشد که همۀ انبیاء دارند و اگر امامت مطلقه باشد هنوز خود ایشان نرسیدند.

استاد: ﴿قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامٗا﴾¹ [حضرت ابراهیم] دیگر امام است!

تلمیذ: خب اسفار اربعه را که طی نکرده است!

استاد: چرا طی کرده است.

تلمیذ: حضرت ابراهیم طی کرده است؟!

استاد: بله، طی کرده است. ایشان هم طی کرده است منتها مقام ثبوت یک مقام بالاتری است. ببینید طی کردن اسفار اربعه و هرکدام از این سفرها به این معنا نیست که از یک نقطه شروع کند و به یک نقطه ختم بشود و فقط آن مسئلۀ فناء ذاتی است که در سیر طولی انجام می‌دهد اما سیر من الحقّ فی الحقّ بالحق آنها اصلاً لا یتناهیٰ است! ممکن است قدری را طی کرده.

بی انتها بودن سیر در ذات و اسماء

تلمیذ: در همان مسیری که دارد به سوی سفر من الخلق إلی الحق می‌رود ممکن است تمام آن سه سفر را هم همراه با خودش [داشته باشد] همان‌طور که فرمودید.

استاد: طی کردن یعنی از آن وادی و از آن عالم چشیدن والاّ سیر در ذات و اسماء انتها ندارد. حتی پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم هم الآن دارد می‌رود! تا قیام قیامت هم انتها ندارد تا خدا خدایی می‌کند انتها ندارد. یعنی شما به یک رتبه برسید یا پیغمبر در قیامت به یک رتبه برسد که معرفت او دیگر به آن رتبه ختم بشود آیا یک هم‌چنین چیزی می‌شود که معرفت او نسبت به پروردگار ختم بشود و دیگر آخر خط هست؟! بگوید که خدایا آنچه که باید از تو بدانم دیگر دانستم و بعد از این دیگر مسئله‌ای نیست! «ربِّ زِدنی فیک تَحیُّراً»² چیست؟! این است که اصلاً انتها ندارد. وجود انتها ندارد! اگر پیغمبر حتی به یک نقطه‌ای برسد که معارفش تمام بشود خدا ناقص است!