مقام امامت و تفاوت مراتب ولایت تکوینی

کیفیت شفاعت ائمه علیهم‌السّلام

روی این حساب هرکدام از ائمه دارای یک سعۀ خاص و کیفیت خاص وجودی هستند و در عین آن ولایتشان ممکن است که در بعضی از جهات و صفات و اسماء کلیه یکی از اینها بر بعضی از جهات دیگر غلبه داشته باشند. چون اسماء لا یتناهی است. حالا در مسئلۀ سیدالشهداء علیه‌السّلام با حفظ سِمَت امامت، خدا خطاب می‌کند که یک مراتب و خصوصیاتی‌ در اینجا هست‌ که ‌آن‌ خصوصیات، خصوصیاتی است که از ناحیۀ پروردگار افاضه می‌شود و از کسی دیگر نیست. پروردگار آن خصوصیت را به تو می‌دهد و آن خصوصیت مقام شفاعت یعنی رسیدن به یک مرتبه‌ای که گرچه همۀ ائمه از نقطه‌نظر شفاعت دارای مقام شفاعت هستند و مسئلۀ شفاعت مسئلۀ ولایت است، شاید شفاعتی که در ائمه باشد یک شفاعت محدودی ‌باشد. شاید مثلاً امام علیه‌السّلام حتی قدرتش را داشته باشد که شفاعت کند اما اذن به این قدرت به او داده نمی‌شود و به امام حسین علیه‌السّلام اذن إعمال داده می‌شود. یعنی آنچه که در نفسش می‌بیند، او را عمل می‌کند، در نفس نمی‌بیند الآن نسبت به این مسئلۀ به‌خصوص شفاعت کند نه‌اینکه نتواند! نتوانستن فرق می‌کند. چیزی برای امام نتوانستن ندارد. بین امام جواد و امام حسین علیه‌السّلام از این نقطه‌نظر فرق نمی‌کند و هردو یکی هستند ولی آن حالتی را که خدا با آن حالت ـ جنبۀ خضر و موسی علیهماالسّلام اگر یادتان باشد ـ اجازۀ این إعمال را می‌دهد آن حالتش را شاید در سیدالشهداء به‌واسطۀ این قضیه قرار داده است و این یک نحوه توسعه در وجود است.

تلمیذ: قبل از اینکه به شهادت برسند این حالت شفاعت یعنی حالت إذن إعمال شفاعت را نداشتند؟

استاد: طبعاً همۀ آنچه را که ائمه دارند اینها مراتب دفعی که نیست! مراتب اینها تفاوت می‌کند و حالات اینها متفاوت است. یعنی با حفظ مسئلۀ امامت حالات بقاء آنها متفاوت است. امیر‌المؤمنین علیه‌السّلام حالاتش متفاوت بوده است و حالات پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم متفاوت بوده است. در عین اینکه بعد از فناء بوده است درعین‌حال حالتش با حالت هنگام فوت فرق داشته است! اینها حالاتی است که مدام یکی پس از دیگری سیر در اسماء و آن ذات می‌کنند. این سیر در اسماء اصلاً لا یتناهیٰ است یعنی ﴿كُلَّ يَوۡمٍ هُوَ فِي شَأۡنٖ﴾¹ حتی برای رسول خدا الآن دارد تجلی می‌کند!