تبیین کیفیت جعل و صدور موجودات

ظن و حدس ریشۀ تمام گرفتاری‌ها و مشکلات

تمام گرفتاری‌ها که پیدا می‌شود، تمام مشکلاتی که پیدا می‌شود به اعتقاد من، 99 درصد، 98 درصد به‌خاطر این است که متبع همه‌اش برای ما ظن است! ای کاش فقط ظن بود، حدس است! فقط یک تخمین است فقط یک تخیّل است! آقا این حرف را زده است! آقا این کار را کرده است! منظورش این بود. همه‌اش خیال، در خیال، در خیال، درحالی‌که ما خیلی راحت می‌توانیم، خیلی راحت می‌توانیم به یقین برسیم اما این راحتی را ما انجام نمی‌دهیم راه سخت را می‌پیماییم و پدر خود و بقیه را درمی‌آوریم و براساس ظن عمل می‌کنیم. خیلی راحت، خیلی راحت، انسان می‌تواند به یقین برسد به آنچه که برای او موجب اطمینان است برسد اما همین‌طوری در تخیلات هست! واقعاً کلام مرحوم آخوند در اینجا بسیار کلام متینی است.

و لم یَعلَموا أنَّ المتبعَ هو البرهانُ الیقینی أو الکشف و أنّ الحقائقَ لا یُمکنُ فهمُها عن مجردِ الألفاظ فإنَّ الاصطلاحاتِ و طبائعَ اللغاتِ مختلفةٌ.

ایشان اینجا این‌طور کشف را فرمودند تااینکه بخواهند بفرمایند که فلسفه یک مبنای جدای از حقایق نیست.

معنای فلسفه

فلسفه عبارت است از ادراک حقیقت وجود و حقیقت ربط وجود و تعلق وجود، آن ادراک به هر نحوی که می‌خواهد باشد برای ما فرق نمی‌کند حتی این را هم خدمتتان بگویم که حتی متابعت معصوم علیه‌السّلام هم گرچه تنجز می‌آورد، کلام معصوم عصمت دارد، اما محدودیت آن در محدودیت برهان یقینی است چون کشف که نیست. کشف این است که آن حقیقت آن کلام برای خود انسان روشن بشود.

مثلاً امام علیه‌السّلام بفرمایند: بعد از مرگ قضیه این‌طور هست! خب، انسان یقین دارد و می‌گوید: مطلب این است. ولی برای ما کشف که نمی‌آورد. اما این برهانِ یقینی باشد. چرا؟

تعریف برهان یقینی

برهان یقینی آن است که در محدودۀ عقل و محدودۀ ذهن جای شبهه باقی نمی‌گذارد و وقتی که من بدانم امام علیه‌السّلام در جلوی من، مخاطب من، این را بفرماید این برهان یقینی بر عصمت این کلام موجود است اما به مرحلۀ کشف نرسیده است.