نقد نظریه بخت و اتفاق در نظام هستی

تلمیذ: معنای الشیءُ ما لَم یَتشخص لَم یوجَد همین است؟

استاد: الشیءُ ما لَم یَتشخص لَم یوجَد تشخص به معنای تحقق خارجی است. شیء تا وقتی که به تحقق خارجی نرسیده است وجود پیدا نمی‌کند. در اینجا شیء به معنای ماهیت است یعنی باید بر ذوات جعل وجود تعلق بگیرد تا بتوانند در خارج تحقق پیدا بکنند و قبل از جعل وجود فقط در عالم ذهن هستند و بروز از عالم ذهن به خارج نیاز به چیز دارد.

بیان کیفیت ازدواج حضرت ابراهیم علیه‌السّلام

مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ خیلی این قضیۀ حضرت ابراهیم علیه‌السّلام را می‌فرمودند که از خدا یک زن می‌خواست خدا هم گشت و ساره را برایش پیدا کرد. یک مدتی ساره زن خوب و مطیع بود آخر هم دید نه، این هم حرف، نقل، اختلاف و فلان [دارد]! خدایا یک خواهش از تو خواستیم بلد نبودی یک درستش را برای ما برداری بیاوری؟! خودت اگر جای ما بودی می‌گرفتی؟! نه! خلاصه خدا گفت: بابا در همۀ خلایق گشتم بهتر از این پیدا نکردم! خوبشان این بود!¹

نه آقاجان اینها خوب هستند! هزارتا ایراد از خودمان است! علیٰ‌کلّ‌حال نظام بر همین اصل بود دیگر! باید که در و تخته باهم جور شوند و هرکدام باعث تکامل آن یکی بشود! گاهی اوقات انسان احساس می‌کند زندگی یکنواخت و خسته‌کننده است [بعد] اینها می‌آیند و یک چیزی را به‌هم می‌ریزند و به آن تنوع می‌دهند! اما گاهی اوقات اصلاً این [به‌هم ریختن] یکنواخت می‌شود!! همه‌اش این یکنواخت می‌شود!!

تلمیذ: بچه‌ها هم غالباً بعد از هر دعوایی درست می‌شوند!

استاد: بعد از دعوا؟! یعنی آشتی فقط منحصر در همین کار است؟!

خلاصه مرحوم آخوند هم به این نحو توجیه می‌کنند و می‌گویند که وقتی جعل می‌آید به وجود می‌خورد ... خب دیگر از اینجا برای جلسۀ بعد بماند.

اللهم صل علی محمد و آل محمد