تبیین نسبت میان اراده الهی و اختیار انسان

تلمیذ: ما که ول معطلیم؟!

استاد: نه، چرا؟! دعا کنید، مگر برای خدا کاری دارد؟! خدا آنها را برده است، ما را هم ببرد.

تلمیذ: یک ذره می‌شود این پرده را بردارید ما یک تکه را ببینیم؟!

استاد: کجایش را برداریم؟!

تلمیذ: آقا فرمودید که پایین و بالا ندارد دیگر، از هر جایش بردارید آقا قبول است!

استاد: آخر مردم به ما تلفن می‌کنند و می‌گویند که آقا خیلی خوشحال هستید! گفتم که مگر خبر ندارید! ما در تجرد هستیم! می‌گویند که پس برای همین است که می‌خندید! چند نفر تا حالا گفتند که آقا شما خیلی می‌خندید و خوشحال هستید! می‌گویم که این خصوصیات ماه رجب است، آنها می‌گویند که نه یک چیز دیگر است، می‌گوییم که قضیه این است!

ظلمةٌ وهمیةٌ:

المستحلون ترجیحَ أحدِ المتساویین بلا سببٍ تَشعَّبوا فی القولِ فَفرقةٌ قالَت إنَّ الله سبحانَه خلقَ العالمَ فی وقتٍ بِعینِه دونَ سائرِ الأوقات مِن دونِ مخصصٍ یتخصصُ بِه ذلکَ الوقت.

و فرقةٌ زَعَمَت أنَّ اللهَ سبحانَه خصصَ الأفعالَ بِأحکامٍ مخصوصةٍ مِن الوجوبِ و الحظر و الحسنِ و القبحِ مِن غیرِ أن یکونَ فی طبائعِ الأفعال ما یقتضی تلکَ الأحکام و کذلکَ‌ الهاربُ مِن السَبُع إذا عن لَه طریقانِ متساویانِ من کلِ الوجوهٍ و الجائعُ المخیَّرُ بینَ رغیفَین متساویین کذلکَ یخصصُ أحدَهما بالاختیارِ من غیرِ مرجحٍ.¹

[سخنی پنداری و خیالی: مستحلون (کسانی که ترجیح بدون مرجح را جایز می‌شمرند) در گفتار خود پراکنده شدند. گروهی گفتند که خداوند جهان را در زمانی خاص ـ بدون هیچ ویژگی ممتازی ـ آفرید، بدون اینکه آن زمان دارای مشخصه‌ای باشد که آن را از دیگر اوقات متمایز کند. و گروهی پنداشتند که خداوند افعال را بدون اینکه در ذات و طبیعت آنها دلیلی برای این احکام باشد، به تکالیفی خاص مانند وجوب، حرمت، حسن و قبح متصف کرده است. همچون کسی که از چنگال درنده‌ای می‌گریزد و با دو راه کاملاً یکسان روبرو می‌شود، یا گرسنه‌ای که بین دو نان کاملاً مشابه مخیر است، یکی را بدون هیچ دلیل ترجیحی برمی‌گزیند ....]