تبیین نسبت میان اراده الهی و اختیار انسان
تحلیل جایگاه حکمت و مصلحت در افعال خداوند
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به واکاوی یکی از مباحث بنیادین کلامی و فلسفی، یعنی نسبت میان اراده مطلق الهی و اختیار انسان می‌پردازند. بحث با پرسش پیرامون تفاوت وجود عینی و وجود نفسی آغاز شده و به تبیین حقیقتِ «وجود منبسط» و نقش آن در مراتب هستی می‌رسد. در ادامه، استاد با نقد دیدگاه کسانی که ترجیح بدون مرجح را در افعال الهی جایز می‌شمرند، بر این نکته تأکید می‌کنند که افعال خداوند متعال، برخلاف تصور برخی متکلمین، هرگز دل‌بخواهی و لغو نیست، بلکه عین حکمت و صلاح است. در این مسیر، ایشان با تفکیک میان مقام تشریع و تکوین، توضیح می‌دهند که چگونه احکام شرعی بر اساس مصالح واقعی و برای رساندن انسان به کمال ثانی جعل شده‌اند. در نهایت، نقش کلیدی «نیت» در مقام اثبات و تفاوت میان قبح فعلی و قبح فاعلی در نظام تقرب و ابتعاد تبیین می‌گردد.
تبیین نسبت میان اراده الهی و اختیار انسان
توضیحات:
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به واکاوی یکی از مباحث بنیادین کلامی و فلسفی، یعنی نسبت میان اراده مطلق الهی و اختیار انسان می‌پردازند. بحث با پرسش پیرامون تفاوت وجود عینی و وجود نفسی آغاز شده و به تبیین حقیقتِ «وجود منبسط» و نقش آن در مراتب هستی می‌رسد. در ادامه، استاد با نقد دیدگاه کسانی که ترجیح بدون مرجح را در افعال الهی جایز می‌شمرند، بر این نکته تأکید می‌کنند که افعال خداوند متعال، برخلاف تصور برخی متکلمین، هرگز دل‌بخواهی و لغو نیست، بلکه عین حکمت و صلاح است. در این مسیر، ایشان با تفکیک میان مقام تشریع و تکوین، توضیح می‌دهند که چگونه احکام شرعی بر اساس مصالح واقعی و برای رساندن انسان به کمال ثانی جعل شده‌اند. در نهایت، نقش کلیدی «نیت» در مقام اثبات و تفاوت میان قبح فعلی و قبح فاعلی در نظام تقرب و ابتعاد تبیین می‌گردد.
تبیین نسبت میان اراده الهی و اختیار انسان
18استاد: بله، حسن و قبح فاعلی است.
تلمیذ: آثار وضعی مترتب بر فعل است؟!
استاد: بله، کسی که خمر بخورد ممکن است بمیرد، بالأخره خمر فاسد باشد یا من‌باب‌مثال کسی عمل حرامی را مرتکب شود و قتل نفسی بکند؛ قتل نفس مؤمنه، بالأخره وقتی شخصی را بکشد، می‌میرد دیگر! حالا چه اینکه نیتش خیر باشد یا نباشد بالأخره طرف می‌میرد و دیگر نمی‌توان کاری کرد! جنازه‌اش هم به زمین افتاده است اما درعین‌حال عقابش نمی‌کنند و شاید ثواب هم به او بدهند که کار خوبی کردی که می‌خواستی عدوالله را بکشی!
اللهم صل علی محمد و آل محمد