تبیین جایگاه امکان ذاتی و امکان استعدادی در فلسفه

در مسئلۀ دوم در اینجا خلط یا غلط واقع شده قبل از اینکه شرائط ایجاب فاعل محقق بشود و موانع رفع بشود اینکه فاعل نیست! وقتی که یک جناب زیدی می‌خواهد متولد بشود قبلاً باید شرائطی محقق بشود تا این زید در اینجا متولد بشود، اگر فرض کنیم که فاعلش خیلی قوی بود اما بالأخره مانع هست. مانع در اطاق را قفل کرده، نمی‌شود این اتفاق بیفتد؟! گرچه فاعل خیلی قوی است حتی ممکن است با لگد هم بزند در اطاق را باز کند ولی مانع در اینجا وجود دارد. بالأخره تا مانع در اینجا ازبین نرود فاعل نمی‌تواند کار انجام بدهد. این دیگر چیزی است که همه می‌دانیم. این دیگر اصلاً موجب نیست.

و معَ الشرائطِ موجبٌ بتةً و أما القربُ و البعدُ مِنَ الوقوع لأجلِ قلةِ الشرائط و کثرتِها.

و با تحقق شرائط البته موجب است اما اینکه یک علت قریب از وقوع است یا بعید از وقوع است به‌خاطر قلت شرائط یا کثرت شرائط ...، یک چیزی را شما می‌بینید خیلی شرائط می‌خواهد ولی یک چیزی این شرائط را نمی‌خواهد. بعضی از این گیاه‌ها این‌قدر لطیف هستند و احتیاج به مراقبت دارند، درجۀ حرارت باید فلان باشد کود فلان بریزند آبش آب شیرین و آب معدنی باشد، آب قم و این حرف‌ها نمی‌شود. بعضی از این گیاه‌ها مثل این خرزهره است در هر کجا بخواهی بالا می‌آید، در هر آب و در هر شرائط و در هر کوه و دشتی درمی‌آید و هیچ برایش حساب‌وکتاب ندارد.

ألا و إنّ الشّجَرةَ البَرّیَّةَ أصلَبُ عودًا و الرَّواتِعَ الخَضِرَةَ أرَقُّ جُلودًا و النّباتاتِ البَدَویّةَ أقوَی وُقودًا و أبطاُ خُمودًا.¹

امیرالمؤمنین علیه‌السّلام می‌فرماید که درخت‌های که در جنگل هستند درخت‌هایی هستند که نازپرورده و اینها نیستند اما درخت‌هایی که در منازل و اینها هستند را باید هر روز و مرتب آب داد. یعنی می‌خواهد بفرماید که ما خودمان را با هر شرائطی آماده کردیم و شما ناز پرورده هستید و چه هستید و...