نسبت صفات الهی با ذات احدیت

تلمیذ: این نداشتن با عاری بودن دو چیز است.

استاد: ما اعتباری که صحبت نمی‌کنیم ما حقیقی صحبت می‌کنیم. لحاظ ما لحاظ اعتباری نیست که الآن شما را معتبر بکنیم و بعداً اعتبار را از شما بگیریم و یک چیز دیگر به شما بدهیم! ما می‌گوییم که این ذات پروردگار آیا وجود بسیط هست یا نیست؟! آیا این وجود مطلق است یا مطلق نیست؟! معنای اطلاق چیست؟! معنای اطلاق عدم حد و عدم قید است و هیچ مفهومی غیر از خودش را برنمی‌دارد. این معنای اطلاق است؛ یعنی وجودِ صرف و بحت و بسیط عبارت از ذات است بدون هیچ قید! آیا این وجود ذات، علم به خود در همان مرتبۀ خودش ندارد یا دارد؟! اگر ندارد پس جاهل به خود است. آیا قدرت بر خود ندارد یا قدرت بر خود دارد؟! یا این قدرت فقط برای ماست به همین نحوی‌که در عالم می‌بینیم؛ قدرت جزئیت می‌بینیم، یا یک‌قدری قوی‌تر در مجردات می‌بینیم. بالأخره قدرت است. این اگر ندارد پس ناتوان و عاجز است و اگر عاجز است پس خلق را از کجا به‌وجود آورده است؟! خب این تغییروتبدلات از کجا آمده است؟! ناچاریم یعنی صرف‌نظر از شهود، از نقطه‌نظر برهان، برهان ما را به این می‌رساند که نفس حقیقت مجرده و جوهری ذات، علم و قدرت و حیات و وجود است نه‌اینکه این عین اوست. اگر این عین او باشد مصداقاً، اختلاف مفهومی هم نباید باشد این‌هم یک مطلب است.

اگر یک شیئی از جمیع جهات عین دیگری باشد پس این اختلاف اسامی از کجا آمد؟! شما باید بگویید که علم و حیات و قدرت اصلاً در ذات پروردگار یا راه ندارد یااینکه اصلاً در ذات پروردگار یک چیز است. اگر یک چیز است پس چرا اسامی را مختلف می‌کنید؟! شما بگویید که پروردگار اصلاً وجود است و خیالتان را راحت کنید. حالا که وجود است می‌خواهد علم و حیات و قدرت را إعمال کند. اگر شما می‌گویید که لازمۀ وجود إقدار بر إعمال این ثلاثه هست، همین إقدار بر إعمال این ثلاثه که در ذات...