نسبت صفات الهی با ذات احدیت

لهذا می‌گویند که وقتی فانی به بقاء برگردد یک ابهاماتی از فناء را دارد، این برای همین است. ابهام از فناء به‌خاطر این است که لازمۀ آن حقیقت وجود لا لونیت و لا کیفیت و لا کمیت و لا حدیت و لا اطلاقیتِ قیدی و اینهاست. وقتی که در اینجا می‌آید این مدرکاتش در حد و در قید و در لون و در کم و اینها می‌آید. این دو قضیه را چطوری با همدیگر می‌خواهد جمع کند؟ از یک طرف در فناء بوده است و مثل آدم بی‌هوش نبوده است. حتی در آدمی که بی‌هوش است قضیه همین‌طور است. حالا می‌گوییم که مثل آدم بیهوش نبوده که بیفتد و دوباره بلند شود بنشیند. به او بگویند که آقا چه دیدی؟! بگوید که من چیزی نفهمیدم. قضیه در فناء این‌طور نیست. مسئله در فناء مسئلۀ ادراک تام است یعنی بالاترین حد ادراک در فناء وجود دارد الاّ اینکه وقتی برمی‌گردد نمی‌تواند بگوید.

منظور از شعر «من گنگ خواب دیده و عالم تمام کر...»

«من گنگ خواب دیده و عالم تمام کر»،¹ یک قضیۀ منطقی است. می‌گوید: من در یک مرتبه‌ای بودم که در آن مرتبه علم یک نحوی است که اگر بخواهم بگویم حد می‌خورد و او نمی‌شود. پس شما نه گوش شنیدنش را دارید و نه من می‌توانم بگویم. چون آن علم لا حدی است و اگر بخواهد در اینجا بیاید حد می‌خورد. پس این او نشد.

ثانیاً شما نمی‌توانید بشنوید چون شما هم با حدود سروکار دارید، شما با اطلاق سروکار ندارید. شما سنخیت ندارید تا بیایم از آن به شما بگویم. پس ما این‌طرف و شما آن‌طرف.

یک بنده خدایی از دوستان سابق آقا بود و ما در مغازه‌اش رفته بودیم. عینک‌فروشی داشت. بعد گفت که سلام به آقاجانت برسان و بگو: شما در عرش و ما در فرشیم! یک یادی از ما بکنید. ما هم آمدیم به ایشان گفتیم. گفتند: خب به ایشان می‌گفتی که آن کسی که در عرش هست به فرش نمی‌آید آن کسی هم که در فرش هست آنجا نمی‌رود پس ما آنجایم و تو هم در همین‌جا باش! حالا قضیه همین است؛ آن کسی که رفته در آنجا به یک علم ذات رسیده که علم لازمۀ وجود است، نمی‌تواند آن اطلاق را بیاید اینجا بگوید. قدرت و حیات هم همین است. وقتی که در اینجا می‌آید تازه علم حصولی پیدا می‌کند و به یک نحو اجمال از آنجا خبر دارد. پس باز در آنجا علم و حیات و قدرت هم هست.