اتصاف ماهیت به امکان ذاتی در نگاه ملاصدرا

اینکه دارم می‌گویم که این ماهیتی که الآن گفتید و این ماهیت کتابی که الآن صحبتش بود که آیا در خانه‌تان دارید؟ قبل از اینکه بگویم که در منزلتان دارید، یک امکان ذاتی و تساوی الطرفین آمد روی این ماهیت حمل شد. چون اگر امکان ذاتی روی این ماهیت حمل نمی‌شد دیگر بحث از محمول عقدُ الحمل در اینجا لغو خواهد بود! اگر استناد این تساوی الطرفین بر این حمل نشود و اگر عدم بر این حمل بشود یعنی در صرف گفتن این کتابی را که شما صحبت کردید کتاب معدوم را صحبت کردید پس دیگر در خانه‌تان هست یعنی چه؟! آیا کتاب معدوم در خانه‌تان هست؟! این درست است؟! معنا ندارد! اگر کتاب، کتاب موجود است یعنی کتاب موجودی که در خانه‌تان هست منظورم از اینکه در خانه هست یعنی وجود دارد و منتشر و طبع شده است این معنا [مدّنظر هست] خب اگر این‌طور است باز عقدُ الحمل در اینجا غلط خواهد بود به‌خاطر اینکه تحصیل حاصل است و بنده که نمی‌آیم از یک امری که وجود دارد خبر بدهم! بلکه از امری که نیست بنده می‌آیم سؤال می‌کنم! نیست یااینکه برای من مجهول است و بهتر این است که تعبیر کنیم برای من مجهول است.

پس این ماهیت قبل از اینکه عقدُ الحمل بر آن حمل بشود ولی عنایت متکلم به چرخش به‌سمت وجود است، در اینجاست که می‌گوییم: امکان ذاتی می‌آید به ماهیت مُهر و حک می‌شود و ماهیت ممکن بالذات و تساوی الطرفین می‌شود. لذا در اینجا دیگر سؤال از عقدُ الحمل لغو نخواهد بود یعنی بحث از ماهیت که ماهیت چیست از آن بحث فارغ شدیم و حالا فعلاً بحث از وجود می‌کنیم. بحث از هل بسیطه که به معنای هل وجودیه است بحث از او در وقتی است که آن ماهیتِ ما بتواند متصف به امکان ذاتی بشود والاّ اصلاً بحث از آن غلط است و معنا ندارد و ماهیت مِن حیثُ هی هی بحث از امکان ذاتی ندارد! اول بحث می‌کنیم که کتاب اسفار راجع به چیست؟ اصلاً از وجود کتاب اسفار صحبت می‌کنیم و می‌گوییم که آقا کتاب اسفار یک کتابی هست که راجع به مسائل حِکمی، فلسفی، حکمت عام، فلسفۀ عام، فلسفۀ خاص، عوارض وجود، شوائب وجود و به تناسب از عدم، عوارض عدم، شوائب عدم و بحث‌هایی که مربوط به آن است صحبت می‌کند. راجع به وجود عام و خاص صحبت می‌کند، فلسفۀ عام است، حکمت عام و خاص است، إلهیات بمعنی الأعم و این مسائل اخص و چیزهایی که راجع به این کتاب به نام اسفار هست که یک هم‌چنین مفهومی دارد. بعد می‌گوییم که این کتاب اسفار تابه‌حال چاپ هم شده است؟ این کتاب اسفار تابه‌حال چاپ شده یعنی وجود خارجی پیدا کرده است یا نه؟! این منظور است. بین این دو بخش، بخش اول را کار نداریم و در مطلب دوم صحبت می‌کنیم. اینکه الآن داریم می‌گوییم، در اینجا تساوی الطرفین آمد نسبت به این قضیه حمل شد.