امتیاز معلول اول از واجب الوجود

عدم ارتباط بین ماهیت علت با معلول

در مورد وجود هم مسئله همین‌طور است؛ در مورد وجود، ماهیت علت ماهیت معلول را نمی‌زاید و ارتباطی بین ماهیت علت و ماهیت معلول نیست چون ماهیت عبارت از حدود و تعریف وجودی و تشخص وجودی خارج است و امکان ندارد وارد میدان شود. آیا با ماهیتش وارد میدان می‌شود یا با وجودش؟! ماهیتش که برای خودش است و از او قابل تسری به امر دیگر نیست! وقتی یک پدری می‌خواهد اراده کند که یک معلولی از او به‌وجود بیاید آن ماهیت پدرانه که ماهیت زید است سر جایش هست، آن ماهیت که داخل شکم زن نمی‌رود که آن بچه درست بشود، نه! سر جایش هست، سرحال و شاداب با دو متر قد! چه نکاح بکند و چه نکند، آن وجودیت و خصوصیات و ماهیت خودش قابل انتقال نیست که این حدود منتقل بشود! چرا؟! چون این حدود بر یک وجودی عارض شده است و این عرض نمی‌تواند از آن وجود دست بردارد و به امر دیگر منتقل شود، عرض قائم به معروض و موضوع خود است! آنچه که موجب تسری جنبۀ علیت به آن معلول است عبارت از آن مشترکاتی است که بین مرد و زن قرار دارد و با آن مشترکات، آن جنبۀ علیت از یک ناحیه و معلولیت از ناحیۀ دیگر تحقق پیدا می‌کند. آن عبارت از اجزاء مادیۀ بدن است که آن اجزاء مادیه قابل برای جنبۀ علیت است، آن مشترکاتش است.

تأثیر علت از طریق وجود، نه ماهیت

پس علت با وجود خود موجب تحقق معلول است، نه با ماهیت خود! البته وجودی که جدای از ماهیت نیست ولی آن حیثیت تأثیرگذاری از ناحیۀ علت و حیثیت تأثیرپذیری از ناحیۀ معلول، هردو به وجود برمی‌گردد. به عبارت دیگر یک وجودی در خارج طور دیگری تحقق پیدا می‌کند، حالا که می‌خواهد در آنجا تحقق پیدا کند یک شکلی به خود می‌گیرد.