
امتیاز مرتبه ذات و معلول و اسماء و صفات
نسبت علت و معلول در نگاه حکما و عرفا
امتیاز مرتبه ذات و معلول و اسماء و صفات در این جلسه به بررسی تفاوت و نسبت میان مرتبه ذات الهی، معلول اول و مراتب اسماء و صفات اختصاص دارد. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی با نقل تحلیل مرحوم آخوند، دیدگاه حکما درباره عینیت یا تفاوت این مراتب را توضیح میدهد و در برابر آن، نظر عرفا درباره تأخر رتبی اسماء و صفات از ذات را بیان میکند. سپس با طرح دو حیثیت در ممکنات، امکان و فعلیت را شبیه ماده و صورت معرفی میکند و توضیح میدهد که همانطور که ماده بدون صورت تحقق عینی ندارد، ماهیت ممکن نیز بدون افاضه وجود از علت تحقق نمییابد، و امکان در آن جنبه فقر و نیاز به علت را نشان میدهد. در پایان نیز نتیجه میگیرد که فهم صحیح این مراتب به رفع بسیاری از سوءبرداشتها در باب نسبت خداوند، اسماء و مخلوقات کمک میکند.
امتیاز مرتبه ذات و معلول و اسماء و صفات
توضیحات:
امتیاز مرتبه ذات و معلول و اسماء و صفات در این جلسه به بررسی تفاوت و نسبت میان مرتبه ذات الهی، معلول اول و مراتب اسماء و صفات اختصاص دارد. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی با نقل تحلیل مرحوم آخوند، دیدگاه حکما درباره عینیت یا تفاوت این مراتب را توضیح میدهد و در برابر آن، نظر عرفا درباره تأخر رتبی اسماء و صفات از ذات را بیان میکند. سپس با طرح دو حیثیت در ممکنات، امکان و فعلیت را شبیه ماده و صورت معرفی میکند و توضیح میدهد که همانطور که ماده بدون صورت تحقق عینی ندارد، ماهیت ممکن نیز بدون افاضه وجود از علت تحقق نمییابد، و امکان در آن جنبه فقر و نیاز به علت را نشان میدهد. در پایان نیز نتیجه میگیرد که فهم صحیح این مراتب به رفع بسیاری از سوءبرداشتها در باب نسبت خداوند، اسماء و مخلوقات کمک میکند.
امتیاز مرتبه ذات و معلول و اسماء و صفات
9من پیش یک شخصی رفتم به او گفتم که یکهمچنین مسائلی در این قضیه هست. گفت: «میدانی قضیه چیست؟ (حالا اصفهانی بود.) قضیۀ شما اینست که شما بین سیب کال و سیب رسیده فرق نیمیگذاری! این سیب کالست ولی خب دارِد میرسِد، یکخرده صبر کن، آ یکخرده صبر کن میرسی!»
گفتیم: آخر تو سیب کال را میخوری؟! بله، ما میدانیم این سیب کال است و با رسیده خیلی فرق میکند ولی آیا تو این سیب کال را در دهانت میگذاری؟! میگوید: این سیب کال را در دهنتان بگذارید! خب ما میگوییم: کال است، بله قبول داریم ولی شما چرا داری احکام رسیده را برای این کال بار میکنی؟! مشکل ما همین است! درست است، بین سیب کال و بین سیب رسیده باید فرق گذاشت ولی چرا شما احکام رسیده را بار میکنید؟! این سیب کال را میخوری و دلدرد میگیری! مجبورند هزار نوع بابونه و شیاف و تقویت کنند در این وسط به شما بزنند! این فرق بین سیب کال و رسیده است! ببینید، این مسئله را نادیده گرفتن قضیه به اینجا میرسد که چه بشود! الآن آقایان بلند شوند بیایند و توجیه کنند که اصلاً راجع به بزرگان نباید فکر کرد، نباید راجع به آنها حرف زد، چون اگر بخواهی حرف بزنی با توجه به موقعیت فعلی ممکن است در شک بیفتی! پس راجع به که حرف بزنیم؟! پس امام صادق علیهالسلام را کنار بگذار، امیرالمؤمنین علیهالسلام را هم کنار بگذار، چون در شک میافتی دیگر! پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم را هم کنار بگذار و همه چیز را کنار بگذار بهخاطر اینکه در شک نیفتی! مگر مجبور بودی این جریان را به آپارتمان سیصد طبقه برسانی که حالا نتوانی آن را پایین بیاوری! خب نکن! ببینید اینها مال چیست؟ مال این است که از آن قدم اول وقتی خلاف برداشته میشود دیگر انسان مجبور است جلو برود تا به هر جا که میخواهد برسد، برسد! آنوقت به جایی میرسد که خلیفۀ مسلمین با آن زن معروفه تا صبح خلوت میکند و بعد شراب میخورد و بعد عمامه بر سر آن زن معروفه میگذارد و میگوید: «بلند شو بیا و در مسجد شام بهجای من نماز بخوان!»1 زن را میفرستد! او ولید بن یزید بن عبدالملک مروان بود. همین اطرافیان شروع میکنند اینها را توجیه کردن. آنوقت شما نگاه کنید این مردم هم میبینند که این ریش ندارد، این تا دیروز یک وجب ریش داشت چه شد که الآن ریش ندارد؟! پشت سر این که ریش ندارد نماز هم میخوانند و هیچ هم نمیگویند! آدم چه تصوری میتواند داشته باشد؟! آخر مردم به کجا میرسند؟! یعنی وقتی که در توجیه بیفتد، خیال نکنید همه مقصرند، همین مردم مقصرند! میفهمد، قضیه را میفهمد، وقتی که قضیۀ توجیه است سرش را پایین میاندازد و می گوید: رد شویم برویم، برویم، برویم! خب برویم برویم، به یک جایی میرسی که دیگر نمیتوانی بروی، دیگر از این سوراخ نمیتوانی رد شوی! حالا برفرض که یکمقداری رد شدی و وسیع بود و واسعه بود! خدا انسان را از این چیز عجیب حفظ کند! نباید ما تصور بکنیم که اینها یک مسائلی است که بعد اتفاق میافتد و بعد چه میشود! نه، همین الآن ﴿إنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةُۢ بِٱلۡكَٰفِرِينَ﴾،2 الآن ﴿لَمُحِيطَةُۢ بِٱلۡكَٰفِرِينَ﴾ الآن این در جهنم وجود دارد، نهاینکه بعد هست. آنوقت الآن این صورت مثالی وجود دارد. صور مثالی بعد هم وجود دارد، همه وجود دارند. اگر آن قدرت بیاید و از ماده عبور بکند به این صور برسد، اگر عبور نکند در همین بدن مثالی میماند. روضۀ امروز یکمقداری طول کشید!! جریان مرحوم علامه را داشتیم میگفتیم! قضیۀ ما هم قضیۀ آقا شیخ مرتضی حائری شد؛ ما به ایشان ایراد میگرفتیم!!
- . سمط النجوم العوالی فی أنباء الأوائل و التوالی، ج 3، ص 351.
- . سوره عنکبوت (29) آیه 54.
