جلسه ۱۶۴

١٤٨

برهان عرشى‌

 برهان عرشى: و لنا بتأیید الله تعالى و ملكوته الأعلى الهى برهانه آخر عرشى على توحید واجب الوجود تعالى یتكفل لدفع الاحتمال المذكور و یستدعى بیانه تمهید مقدمه.

 در این مطلب مرحوم آخوند از راه صرافت وجود و بساطت حقیقت واجب الوجود برهان برتفّرد واجب الوجود را اثبات مى‌كنند. ردّ ابن مكونه به همان كیفیتى است كه در مسائل قبل هم مطرح شده یعنى چكیده و نقاوه مسائل گذشته به صورت دیگرى در این برهان مطرح مى‌شود. به عبارت دیگر در اینجا صحبت از این است كه حقیقت واجب الوجود را اگر، در نظر بگیریم بدون حیثیت دیگرى، همانطورى كه قبلًا مرحوم آخوند فرمودند بدون حیثیت تعلیلیه یعنى این معلول براى غیر باشد، یا بدون حیثیت تغییریه به شرط شى‌ء دیگرى این صفت كمالیه یا این وجود بر این ذات حمل بشود بدون هیچ حیثیتى، شما دو مطلب از او انتزاع مى‌كنید، یكى وجوب است، و یكى وجود امّا در سایر ممكنات وقتى كه بخواهید لحاظ بكنیدحیثیات تعلیله و تقئیدیه باید به آن ضمیمه بشود چون بقّیه ممكنات، ممكن الوجود هستند و از ماهیتّى كه وجود به نحو امكان بر آن ماهیت صدق مى‌كند، شما نه وجوب را مى‌توانید انتزاع كنید و نه وجود را، بلكه حمل وجوب و وجود بر اینها بواسطه اتكاء بر غیر است بواسطه انتساب به غیر است، كه این واجب مى‌شود. اگر آن جهت انتساب و جهت اضافیه اشراقیه و جهت علق و جنبه ربطى بین اشیاء نباشد، نه وصف وجوب بر آنها حمل مى‌شود و نه وجود .. این مطلبى است كه در مطالب گذشته هم صحبت شد راجع به این قضیه. از اینجا ایشان‌