جلسه ۱۵۷

بنابراین شیء و لاشیء در اینجا به یک عبارت به‌معنای قوه و فعل است و استعداد و بالفعل است یا به‌معنای هیولا و به‌معنای صورت است یا به‌معنای نوع و به‌معنای آن مصداق و فصل ممیز است، یعنی شخص جزئیِ محقق اوست، یا به‌معنای ماهیت مبهمه یا به‌معنای وجود خارجی او است، بر تمام اینها شیء و لاشیء صدق می‌کند. بناء‌علی‌هذا اختلاف بین اینها نه به‌واسطۀ این است که اینها دو امر ذاتی خارجی هستند، نه‌خیر، اینها دو مفهوم هستند. البته یکی‌شان وجود خارجی دارد، وجود محصل دارد، وجود ذاتی دارد ولی یکی از آنها فقط در عالم ذهن تصور می‌شود و تصور خارجی ندارد. آن چیزی که در عالم ذهن لاشیء است لامحصل است، مبهم است، با آنچه که در عالم خارج وجود دارد تباین ذاتی دارند. تباین ذاتی منظور تباین مفهومی است، نه‌اینکه تباین تعینی و تباین خودِ وجودی نیست و اشکالی هم ندارد.

اللهمَ صلّ علی محمد و آل محمد