جلسه ۱۴۹

استاد: نه، ما فعلاً داریم ذاتش را تصور مى‌كنیم، آن‌وقت بعد از اینكه وجوب بالذات را تصور كردیم، در اینجا یك بحث دیگرى راجع به ماهیّت پیش مى‌آوریم. آن كه مدنظر شما هست مطلب دوّم ما است. پس در مطلب اوّل، ما مى‌خواهیم این را بگوییم که هر وجودى، وجود الله تعالى، وجود زید، وجود مخلوق، هر وجودى كه در خارج بشود، وجوب براى او ذاتى است؛ وجود نه ماهیّت! یعنى اگر الان این لیوان قبل از اینكه لیوان بشود، به‌صورت لیوان درآمد، این براى او امكان دارد. این لیوان، لیوان در ذهن، لیوان در نقشه، لیوان در تخیّل اگر بخواهد در خارج تحقّق پیدا بكند امكان ذاتى دارد. یعنى امكان دارد وجود بر این ماهیّت عارض بشود تا اینكه شما این لیوان را ببینید. ولى الآن فرض بر این است كه این وجود آمد و از مقام خودش تنزل كرد و گفت: بنده مى‌خواهم این لیوان را موجود كنم، آمد و این لیوان موجود شد، حالا كه لیوان موجود شد، این‌ وجوبى كه الان مال این لیوان است، دیگر این وجوب، وجوب ذاتى او است، نه‌اینكه این وجوب دیگر براى این وجوب امكان بالذات دارد. یعنى دو وجوب در اینجا تصوّر مى‌كنیم: یك وجوبى كه به خود وجود برمى‌گردد و یك وجوب به‌لحاظ تعینش. آن وجوبى كه به نفس الوجود برمى‌گردد منتزع از ذات او است، منتزع از ذات او این است كه یك شیئی را تصور كنید بدون دخالت امر دیگر، و بدون تسرّى دادن امر دیگرى در آن بتوانید وصفى را بر او حمل بكنید.

شما مثلث را تصوّر كنید، بدون دخالت متكلّم و فاعل، از همین نفس تصوّر مثلث، ثلاث زوایا را انتزاع مى‌كنید. یعنى خودش با خودش دارد ثلاث زوایا را مى‌آورد. شما اگر نفس اربعه را تصور بكنید، بخواهید یا نخواهید زوجیت را از او انتزاع مى‌كنید و در اختیار شما هم نیست. اگر تصور كردید مباركتان باشد و اگر تصوّر نكردید ایشان زوجیّت را با خودشان حمل مى‌كنند و به شما هم كارى ندارند.