جلسه ۱۱۹

 حالا اگر گفتند كه ما جمیع كاغذهایى كه در این اتاق است، به شما داده‌ایم؛ لازمه این این است كه هم رنگ سبز پیش شما هست، هم رنگ قرمز پیش شما هست، هم رنگ سفید و هم رنگ زرد و امثال ذلك؛ دوباره لازمه این قضیه این است كه هم كاغذ مستطیل پیش شما هست، هم كاغذ مربع و هم كاغذ دایره و امثال ذلك. باز لازمه این قضیه، این است كه هم كاغذ خط دارپیش شما هست هم كاغذ بیخط. یعنى تمام آن اوصاف و نعوتى را كه شما بر قرطاس به لحاظ و به جهات مختلف حمل مى‌كنید باید به تبع به واسطه اصل تحقق خود قرطاس و جمیع این كاغذها پیش شما وجود داشته باشد. واجب الوجود هم همین است

 سؤال: در مورد امكان هم همین است، وقتى در مورد امكان در وجودش نگاه مى‌كنیم، وجودش وجود دارد ولو بالغیر، بالاخره این وجود خودش صفات كمالیه دارد پس صفات كمالیه هم وجود پیدا مى‌كند ولو بالغیر براى ممكن جواب: وجود بالغیر.

 سؤال: بله.

 جواب: بله ما هم همین را مى‌گوئیم.

 سؤال: ما مى‌خواهیم در مورد واجب فقط انحصار بدهیم.

 جواب: نه، ما مى‌خواهیم بگوئیم حالت انتظار ندارد، حالت انتظار یعنى واجب در صفات كمالیه خودش منتظر افاضه غیر نیست، ولى در مورد وجود بالغیر انتظار افاضه اولین شرط است، فقر ذاتى دارد. وقتى كه یك ممكن الوجودى در خود وجودش محتاج به غیر است، در اوصاف به او هم محتاج به غیر است.

 اما در مورد واجب وقتى كه ما وجود را براى واجب فعلى و ذاتى مى‌دانیم به تبع تمام اوصاف هم براى او ذاتى خواهد بود. پس این محتاج به غیر در افاضه و در اتصاف به نحو و وصف نخواهد بود.¹

 نكته اى كه مرحوم آخوند در اینجا دارند این است كه مى‌فرمایند: این حالت انتظار عین اصل مسأله و اصل طرح این بحث نیست. بحث این است كه واجب الوجود لذاته، واجب الوجود من جمیع جهات است. این اصل بحث است. از متفرعات این بحث این مطلب است، پس بنابراین واجب الوجود حالت انتظار براى تحقق و اتصاف به یك وصفى نمى‌تواند داشته باشد. چرا؟ چون جنبه وصف در او فعلیت دارد، پس نمى‌تواند این حالت انتظار را داشته باشد. بعضى ها آمده‌اند و گفته‌اند كه این مطلب با خود اصل بحث یكى است. یعنى فرق نمى‌كند چه بگوییم واجب الوجود، واجب الوجود لذاته است. چه اینكه بگوئیم چون حالت انتظار ندارد نسبت به اوصاف، از این نقطه نظر آن اوصاف براى او فعلیت دارند و براى او از این نظر واجب است.