جلسه ۱۱۶

 اما امر در اینجا امر تكوینى خواهد بود. امر تكوینى ما بازاء آن چیست؟ ما بازاء آن عبارتست از همان صور. مقام صور و مقام ماهیت اشیاء، كه عدم الاباء هستند به نسبت به وجود و عدم، چون شئ المشیئ وجوده است، والمشیئ وجوده عبارت است از ماهیات شئ؛ اگر شما بگویید كه منظور از این در اینجا صور نفسیه و ذاتیه عند العلم الربوبى هست، در آن مقام صبحت در این است كه آن صور در مقام علم ربوبى عكس نیست كه امر به او تعلق بگیرد و بعد این عكس در خارج یك تحقق عینى پیدا بكند. این كه ما مى‌گوییم حقیقت این اشیاء بصورت صور علمیه در ذات ربوبى است، یعنى نفس تحقق و تعین آنها بصورت اجمال در آن علم ربوبى هست. یعنى منشاء و حقیقت شئ عند العلم الربوبى است و این امر قبلًا به او تعلق گرفته و وقتى كه به او تعلق گرفته بعد در خارج طبعاً پیدا مى‌شود. این بندگان خدا نفهمیدند، آمده‌اند از پایین قضیه را به بالا حل كنند؛ از پایین به بالا حل نمى‌شود، از بالا به پایین حل مى‌شود. چرا این امر ربوبى به این اشیا مفید است؟ چون این اشیا قبلًا مصداق براى امر قرار گرفتند، و درعلم ربوبى تحقق پیدا كردند؛ منتها بنابر قاعده سنخیت بین علت و معلول، و ترتب مقام علم به مقام عین خارجى، از این نقطه نظر لا جرم یك زمان و یك مراتب و یك دوار و اطوارى براى تحقق آن علم ربوبى در عالم خارج لازم است. پس این امرى كه در اینجاست* انما امره اذا اراد شیئاً أن یقول له كن فیكون نه اینست كه خدا این صور را در صندوق علم خودش نگهداشته، یكى یكى مى‌كشد بیرون، یك فوت به آن بكند و آن در خارج تحقق پیدا بكند. بگوییم كه انما امره، حالا نوبت تواست تو بیا بیرون! در صندوق را باز مى‌كند، یك فوت به آن مى‌كند تا در خارج تحقّق پیدا بكند. نه این كار را قبلًا كرده، چون قبلًا این امر به این حقیقت شى در علمش تعلق گرفته، لذا بخواهى نخواهى این تنزل پیدا خواهد كرد.