جلسه ۱۰۴

بسم الله الرحمن الرحیم

اشكالى دیگر: مسأله اختلاف لوازم است

 ومنها ـ أن حقیقه الله لا یساوى حقیقه شیء من الأشیاء لأن حقیقه ما سواه مقتضیه للإمکان و حقیقته تعالى منافیه للإمکان و اختلاف اللوازم یستدعى اختلاف الملزومات‌¹

 اشكال دیگرى كه مطرح شده و دلیلى كه بر غیرّیت حقیقت واجب متعال با وجودش اقامه مى‌شود مسأله اختلاف لوازم است. از اختلاف لوازم به اختلاف ملزومات مى‌رسد. به عبارت دیگر اثبات تلازم بین اختلاف لوازم و اختلاف ملوزمات خواهد بود.

دو قسم براى لازم شیء

 نكته‌اى كه در این جا باید مطرح بشود این است كه ما دو قسم لازم شیء داریم، یك وقت مناط لزوم و لمیت لزوم لازم نفس ذات شى، است كه مناط و مرجع او به خود ذات شیء یا به جزء ذات شیء برمى‌گردد مانند تعجب براى انسان، تعجب از لوازم انسان است، اما به خود انسان برمى‌گردد؛ به ذات و ماهیت انسان بر مى‌گردد؛ یا این كه به جهت اعّم از آن شیء و شیء دیگر كه هر دو در نوعیت اتفاق دارند، كه در این صورت هم باز برگشتش به ذات و ماهیت خود آن شى است مانند مشى كه از لوازم انسان است و این برگشتش به حیوانّیت اوست. چون داراى حیوانیت است نفس حیوانیت اقتضاى حركت مى‌كند. بنابراین این لازم هم در اینجا به نفس ذات من حیث الفصلىّ هو النوعىّ هبر نمى‌گردد بلكه به لحاظ جنسیتش بر مى‌گردد؛ یك وقت لازم شیء به لحاظ حقیقت آن شیء و به لحاظ ذات آن شیء نیست بلكه به لحاظ امور خارجه از ذات آن شیء است، دیگر در اینجا ذات شیء مطرح نیست، و ملزوم در اینجا خود نفس ذات و اتصافى كه به ذات یا به جهت مشاركت ذات به او بر مى‌گردد نیست بلكه به یك مسائل خارج از ذات است فرض كنید كه امور عارضى كه بر یك شیء عارض مى‌شود، اضافاتى كه بر یك شیء عارض مى‌شود، انتسّابى كه نسبت به یك شیء هست؛ اینها اقتضاى یك لوازمى را مى‌كند كه این لوازم باید لحاظ شود، مانند خیلى از لوازم شرعیه یا لوازم عرضیه یا لوازم خود شیئ، كه این لوازم به لحاظ مقارن هیك شیء با امور دیگر و مصاحبت شیء با امور دیگر هست؛ از این لحاظ لازمى در اینجا من باب مثال وجود دارد، فرض كنید كه یك انسانى هست و د یك انتسابى با عمر دارد، لازمه انتساب این زید با این عمر لازمه‌اش انتساب این زید است با برادر رضاعى این عمر، انتساب زید است با اقوام عمر، اینها لوازم شیء هستند كه جداى از آن شیء و خارج از ذات آن شیء هستند. یا مانند واسطه در عروض كه به خود ذات بر نمى‌گردد بلكه بواسطه امور خارجه از ذات این واسطه را اثبات مى‌كنیم.