جلسه ۱۰۳

بسم الله الرحمن الرحیم

تطبیق متن: و اجیب بأنّ حصول ...¹

 وأجیب بأن حصول هذا الوصف له لذاته الذى هو الوجود الخاص المخالف بالحقیقة لسائر الوجودات عند المشائین

 جواب این اشكال به این شده است كه: بنا بر مبناى مشائین چون تمام وجودات داراى حقائق مختلفه بالذات هستند، این اختلاف اقتضاى تجرد از ماهیت در واجب، و عدم تجرد از ماهیت در ممكن را مى‌كند. البته اشكالى كه به این مطلب وارد مى‌شود ـ همانطور كه در جلسه قبل گذشت بنابراین فرض مفهوم مشتركى بین موجودات مختلفهالحقائق بالذات نمى‌تواند داشته باشد.

 بأن حصول هذا الوصف له لذاته حصول این وصف تجرد از ماهیت به ذات واجب بر مى‌گردد كه آن ذات واجب الذى هو الوجود الخاص المخالف بالحقیق ة لسائر الوجودات عند ال مشائین عبارت است از یك وجود مختص به خود، كه مخالف است حقیقتاً با سایر وجودات عند المشائین مى‌گویند تمام مصادیق وجودات اختلاف ذاتى دارند وبالتمامى ة و النقص أو الغنى و الفقر عند حکماء الفرس و الخسروانیین ولى بنابر فلسفه و مبناى فهلویین این وجود داراى مراتب تشكیك است و حقیقتش حقیقت واحد است بنابراین حصول این وصف لذاته است كه عبارت است از همان وجود خاص و آن وجود خاص اختلاف و مخالفتش با سایر مصادیق به تمامیهو نقص یا با غنى و فقر است، نه بالحقیقهولى حقیقت وجود بین واجب الوجود و بین بقیه وجودات واحد است. به تمامیهوجود بر مى‌گردد نه به خود وجود.

لازمة تمامیت و غنى، تجرد از ماهیت است

 لازمه تمامیت و غنى این است كه تجرد از ماهیت داشته باشد وهذا تفاوت عظیم جدّاً بین این دو مرحله تفاوت خیلى زیاد است. فإن حقیقة الوجود ما لم یشبه ضعف و قصور حقیقت وجود مادامى كه مشوب به ضعف و قصور نشود، لا یلحقه معنى من المعانى التى هى غیر الوجود معنایى از معانى كه غیر وجود است به آن ملحق نمى‌شود؛ التى یعبر عنها بالماهیات كه به ماهیات تعبیر مى‌شود والقصور و الضعف من مراتب الإمکانات و التنزلات قصور و ضعف از مراتب امكانات و تنزلات است؛ قصور و ضعف است كه موجب ماهیت مى‌شود، و قصور و ضعف معلول مراتب امكانات و تنزلات است؛ هر چیزى كه به امكان یا به تنزل برسد داراى قصور و ضعف است و هر چیزى كه داراى قصور و ضعف بود داراى ماهیت است. کما أن الظل من مراتب تنزلات النور ظل جداى از نور نیست، از مراتب نزول و ضعف نور است. إذالمعنى من الظل لیس أمرا وجودیا معناى ظل كه ما مى‌دانیم یك امر وجودى در قبال نور نیست بل هو من مراتب قصورات النور از مراتب ضعف نور است والقصور عدمىّ‌.²