جلسه ۹۹

بسم الله الرحمن الرحیم

اشكالى بر كلام شیخ اشراق

 وما أشنع أورده علیه بعض الأعلام من أن دعوى امتناع الجزئیات الغیر المتناهیه ممنوع

 اشكالى كه بر كلام شیخ اشراق وارد شده، این است كه تلازم بین كلیت ماهیت و بین تحقق ماهیت واجب الوجود، این تلازم مورد خدشه واقع مى‌شود در باب ماهیت واجب الوجود، مرحوم شیخ اشراق بیانشان این بود كه صرف فرض ماهیت براى واجب الوجود، اقتضاى كلیت دارد و اقتضاى كلیت مقتضى فرض است نه تحقق، فرض عدم تناهى است در مصادیق مختصه است.

 بنابراین آن اشكالات بار مى‌شود یا اینكه افراد بالنسبه به ماهیت خودشان واجب هستند یا فرض فرد نسبت به ماهیت كلى. خودشان متمنع است یا تحقق فرد به نسبت به ماهیت خودش ممكن است و در هر تالى باطل است، مقدم كه ماهیت واجب الوجود داراى یك ماهیت جداى از إنیت واجب الوجود است این هم باطل خواهد بود.

 ایشان در این جا مى‌آیند و اشكال را بر این وارد مى‌كنند كه در صورت اول ما بنا را بر عدم تلازم بین فرض ماهیت واجب الوجود و بین كلیت آن مى‌گذاریم موجب عدم تناهى افراد كثیره است، مى‌گوئیم كه ماهیت واجب الوجود كه اقتضاى عدم تناهى مى‌كند این را خوب ما قبول نداریم به جهت اینكه ماهیت اقتضا نمى‌كند، بلكه ذهن است كه براى ماهیت افراد غیر متناهى در اینجا دارد، نه اینكه خود هر ماهیتى كه كلى باشد لازمه‌اش این است كه در خارج هم افراد غیر متناهى باشد این یك مسأله، اشكال دیگر، این است كه بر فرض كه ماهیت اقتضاى عدم تناهى در افراد بخواهد بكند، خوب ما هر ماهیتى كه این اقتضاى عدم تناهى ندارد، ماهیاتى داریم كه این ماهیات افرادش در خارج محدود هستند ولازمه فرض عدم تناهى، تحقق عدم تناهى در خارج نیست مثل انسان، مثل بقر، مثل سایر ماهیات، كه افراد اینها در خارج غیر متناهى نیستند و متناهى هستند، الان در خارج چند تا انسان داریم؟ پنج میلیارد انسان داریم.¹