مرتب سازی:
جلسه ۹۲
9(و مما یؤید کلام هذا المحقق) از آن مطالبى كه تایید مىكند كلام مرحوم را، (ما ذکره الشیخ الرئیس فى کتاب المباحثات کلاما بهذه العباره) این طور مىفرمایند: (الوجود لا یحوز ان یكون معلول الماهیه) موجود معلول ماهیت نیست. (لان الوجود لیس له حال غیر ان یکون موجوداً و عله الموجود موجوده) وجود برایش یك حالى غیر از این كه موجود باشد نیست. هر جایى كه وجود است در آن جا موجودیت هست. به عبارت دیگر وجود و موجودیت اینها متلازمینند و غیرمنفكینند وجود مساویست با موجودیت، این عبارت خیلى عجیب است. یعنى ایشان تشخص را هم مىخواهد به وجود نسبت بدهد. تشخص مال وجود است. نه این كه تشخص در مال ماهیت باشد. وجود است كه ماهیت مىسازد. نه این كه ماهیت؛ به وجود تشخص بدهد. در هر جایى كه وجود است خودش مشت پر كنى را هم براى خودش مىآورد هر جا كه وجود پا بگذارد در آن جا تشخص و تعین و شیئیت را با خودش مىآورد، نه اینكه وجود بیاید منتظر بشود بعد ماهیت هم بیاید و با هم آشتى كنندو تشخص خارجى بشود این طور نیست. وجود با موجودیت یكى است. به عبارت دیگر وجود با شیئیت یكى است البته این شیئیت در عبارت ایشان با این تعبیر فرق مىكند.
وعله الموجود موجوده علت موجود باید موجود باشد. علت معدوم باید معدوم باشد. هر چیزى كه علت براى عدم هست خودش باید معدوم باشد كه البته علت العدم به معناى عدم العله است نه به معناى علت خارجى.
(و عله المعدوم معدومه و عله الشیء من حیث هو شیء و ماهیه شیء و ماهیه علت شیئیت و ماهیت از حیث شیئیت و ماهیت شیء و ماهیه و شیء و ماهیت است. (فلیس اذا کان الشیء قد یکون من حیث هو ماهیه) شیء از این حیث كه ماهیت است. علت براى بعضى از أشیایى هست. (عله لبعض الاشیاء یجب ان یکون عله لکل شى) لازم نیست كه علت براى هر شى اى باشد وقتى كه اربعه علت براى زوجیت است لازم نیست علت براى وجود زوجیت هم باشد. اربعه، ماهیتِ اربعه، علت است براى نفس زوجیت نه علت براى وجود زوجیت؛ بله وجود اربعه علت براى وجود زوجیت است و بین این دو مسأله نباید خلط بشود خلاصه علت باید مسانخت با معلول خودش را داشته باشد. قضیه، قضیه حقیقیه باشد علتِ آن علت حقیقیه مى شود. قضیه، قضیه خارجیه باشدعلت آن خارجیه مى شود یا وجودیه باشد، علتِ آن علت وجودیه مى شود. این دو تا باید با هم دیگر خلط نشود (و کل ماهیه لها لازم هو الوجود) هر ماهیتى برایش یك لازمى است كه آن وجود است یعنى هر ماهیتى كه عبارت است از مجردات و بسائط؛ كه وجود على الدوام لازمه آن ها هست.