جلسه ۹۲

 وحاصل ما ذکره صاحب المباحث ـ . حاصل آن ایرادى كه صاحب مباحث یعنى فخر رازى دربرهان دوم وارد كرده كه ـ تقدّم الشیء على نفسه ـ باشد «فى الاعتراض على الوجه الثانى الذى هوالعمدة من الوجوه الثلاثة» كه عمده الوجوه ثلاثه است. این است كه «انه لم لایجوز ان یكون عله الوجود هى الماهیه من حیث هى هى» علت وجود چرا نمى‌شود ماهیت باشد من حیث هى هى؟ خود ماهیت. نه وجود ماهیت، خود ماهیت علت وجود باشد.

 این تمام نیست مگر بر فرض این است كه شما وجود را؛ اعتبارى بگیرید. و ماهیت را اصل بدانید. یعنى بر فرض اصاله الماهیه كلام فخر رازى وارد است، فیتقدمه لا بالوجود. ماهیت بر وجود مقدم بشود. نه به وجود مقدم بشود. بل بنفس ذاتها بذاتها. بلكه نفس تجاهرش به نفس تجاهر و به ذات این مقدم بر وجود بشود. (کما ان ذاتیات الماهیه متقدمه علیها لا بالوجود بل بالماهیه). ذاتیات ماهیات كه جنس و فصل باشد این متقدم بر ماهیت است نه اینكه بالوجود مقدّم باشد. بلكه بالماهیه مقدّم است. یعنى به تجاهر.

 یعنى نفس جنس و فصل مقدم بر نوع است وكما ان الماهیه عله للوازمها بذاتها لا بوجودها دوم همین طور كه ماهیت به ذاتش علت براى لوازمش است. مثلا انسان علت براى تعجب است. ذاتا انسان علت براى تعجب است. مثلا انسان علت براى تعجب است ذاتا انسان علت براى تعجب است لا بِوُجوده. نه این كه به وجود خارجى بلكه بذاتش یعنى خود ماهیت انسان لوازم را لازم گرفته است. اربعه زوجیت ر لازم گرفته است ا. سوم، (و کما ان ماهیه الممکن قابل لوجوده) ماهیت ممكن علت قابلیه براى وجودش است. (مع ان تقدم القابل ایضا ضرورى.) علاوه بر این كه قابل باید مقدم باشد پس ما در این جا مى‌بینیم ماهیت ممكن با عدم وجود خارجیش در این حال علت براى وجود خودش است. منتهى علت قابلى است نه فاعلى. مرحوم محقق طوسى ایشان را ردّ فرموده و این طور بیان مى دارند كه در