جلسه ۸۶

 آیا بین ضرورت به واسطه شیء، به واسطه وصف، چه زمانیه، چه غیر زمانیه وبین الضروره ما دام الشیء کذلک‌، و بین این سه و بین الضرورت ازلیه سرمدیه، الذاتیه، فرقى نیست؟ یعنى بین اینكه ضرورت مادام شیى‌ء بگوییم یا اینكه ضرورت به واسطه شیى‌ء بگوئیم و بین ضرورت ازلیه كه اصلا استناد به علت ندارد فرق نیست؟ ایشان مى‌گویند ضرورتِ ـ الأربعه زوجٌ ـ ، این ضرورت، ضرورتِ مادام شیى‌ء است، نه اینكه این ضرورت، ضرورت بشیى‌ء باشد، یعنى بالوصف العنوانى هست، یعنى ضرورتِ مادامَ شیى‌ء یعنى ضروره مادام الوجود، با ضرور بالوجود، یعنى به وصف آن شرط با هم فرق دارند و همینطور بین ضرور مادام الوجود كه ضرورت ذاتیه است و بین ضرورت ازلیه كه مادامى در كار نیست بلكه براى ابد هست بین آن در هم فرق است، یعنى فرقش به وجود علت و عدم علت است

 فاتخذه سبیلا مستبینا إله تحصیل الضروره الذاتیه مع الوصف لا بالوصف ضرورتِ ذاتیه با وصف وجود، نه ضرورت ذاتیه به وصف وجود، باید بین این درفرق بگذاریم وجود، در اینجا ظرف است نه اینكه بالوجود علت باشد، پس در واقع حملِ زوجیت براى اربعه علتش وجود نیست بلكه وجود ظرف اواست پس مع الوجود است لا بالوجود وهذه الضروره این ضرورتى كه مع وصف الوجود است و وجود ظرف اواست لابالوجود كه علت باشد مشترک عندنا این مشترك است پیش ما، بین ذاتیات الماهیه المتقدمه، به ذاتیات ماهیاتى كه متقدم هستند و لوازم آنها كه متأخر هستند چه ذاتى بگیرید مثل ذاتىِ حیوان كه ناطق هست بر انسان یا لوازم ذات هستند مثل تعجب. كه لوازم از ذاتیات متأخر هستند، اول ذاتیات است و بعد از ذاتیات، ذات درست مى‌شود، بعد از ذات لوازم ذات درست مى‌شود، چون ذاتیات بر خود ذات هم تقدمِ بالطبع دارند، حیوان و ناطق بر انسان تقدم دارند، تقدم بالطبع دارندو اینها همه ضرورتِ ذاتیه هستند