جلسه ۸۶
المنهج الثانی فی اصول الکیفیات و عناصر العقود و خواصّ کل منها فصل (1) فی تعریف الوجوب و الامکان و الامتناع و الحقّ و الباطل
مرتب سازی:
جلسه ۸۶
7مىخواهم بگویم یك وقتى زوجیت را حملِ بر اربعه بالضروره مىكنیم یعنى در حملِ زوجیت بر اربعه نیاز به وجود نداریم، چون زوجیت از لوازم ماهیت است و به خود این حمل مىشود، ولى یك وقت مىگوئیم وجودِ زوجیت را حمل بر اربعه بالضروره مىكنیم، اگر وجودِ زوجیت حمل شود باید اربعه هم وجود داشته باشد، یعنى نمىشود اربعه وجود نداشته باشد ولى زوجیت، وجود داشته باشد. كجا اگر منظور وجود ذهنى است كه اینها بحث وجود ذهنى نمىكنندچون یك وقت زوجیت را حملِ بر اربعه مىكنید در این صورت نیازى به وجود اربعه نداریم، این چه در ذهن باشدو چه در خارج باشد زوجیت حمل مىشود اما یك وقت وجودِ زوجیت را حمل بر اربعه مى كنید كه وجودِ زوجیت حمل بر اربعه خارجى باید بشود.
در این صورت اصلًا اشكالى به كلام محقق دوانى وارد نیست و این خلط از خود مرحوم آخوند و محشّین و مقرّرین این مباحث شده است.
تطبیق متن
وظن أن ایشان اینطور گمان كرده اند الضروره فى قولنا الأربعه زوج ضرورت در قول ما1
وظن أن الضروره فى قولنا، ضرورت در كلاممان كه مى گوئیم: الأربعه زوج ما دامت موجوده بالضروره این ضرورت وصفیه اى است كه مقید به قید وجود است، ولم یتمیز الضروره الذاتیه ایشان بین ضرورت ذاتیه با ضروریت به شرط وصف و ضرورت ذاتیه أزلیه کما فى قولنا الله قادر و حکیم بالضروره ازبا ضرورت ذاتیه اى كه در حال وجود صادق است فرق نگذاشته اند مع الوجود لا بالوجود کما فى هذه الضروره
همانطور كه در ضرورتِ؛ ـ الأربعه زوجٌ ـ ، این ضرورت، ضرورت ذاتیه است ولى ضرورت أزلیه نیست چون وجود خارجى اربعه مستند به علت است، ولى در ـ اللهُ قادرٌ ـ ، مستند به علت نیست یعنى قادرٌ ـ انتزاع از ذات ـ الله ـ شده و نیاز به علت ندارد، البته درتلازم اسماء الهى با ذات و در اتحادشان و افتراقشان صحبت مىكنیم ألیس بین الضروره بالشیء زمانیه أو غیرها
- مرحوم محقق دوانى اتفاقا بسيار مرد بزرگى بوده است و شيرازى هم بوده است ديگر اين شيرازى ها نمىدانم چرا فيلسوف ازآنها خيلى در آمده است؟ مرحوم محقّق دوانى، نظرات او بسيار نظرات دقيقى است و مرد بسيار دقيقى بوده است، ما در ادبيات، سکاکى را خيلى قبولش داريم که بسيار مرد دقيقى بوده است، و مبانى سکاکى را در باب بلاغت بر بقيه مبانى ترجيح مىدهيم، يکى هم در حکمت و فلسفه مطالب محقق دوانى دقيق است من يک وقت مطالعاتى راجع به تعليقه ايشان و مطالب ايشان داشتم، از ايشان خيلى من استفاده کرده ام، و در بحث وجود ذهنى هم اگر يادتان باشد نظرات ما خيلى نزديک به مبانى ايشان بود در هر صورت ايشان بسيار مرد دقيقى بوده است و ذوق هم داشته اند.