جلسه ۸۵

 وفاختلاف المعنى بحسب اختلاف المحمول لا یحسب اختلاف مفهوم الوجوب الذى هو الماده و الجهه این كه معنا در منطق و در فلسفه فرق كرده است به خاطر اختلاف محمول است. محمول ما در قضایاى فلسفى وجود است. و محمول ما در قضایاى منطقى، لوازم ماهیات است. یا ذاتیات است. لا بحسب اختلاف نه به حسب اختلاف، و حسب اختلاف مفهوم وجوب است كه دو جهت است مفهوم وجوب وجوب است دیگر وجوب یعنى تأكدً ثبوتیه براى یك شى براى شى دیگر. خوب این كلام یك تلخیصى از كلام تفتازانى بود كه ایشان فرمودند.

 بعض اجله اصحاب البحوث بعضى از بزرگان حیث لم یتفقه متوجه این مطلب نشدند كه أنَّ لازم الماهیه کثبوت الزوجیه لِلأربعه لوازم ماهیت. مثل ثبوت زوجیه براى اربعه انما ینسب بالذات الى نفس الماهیه نسبت آن بالذات است لا بوجود؛ لا به شرط الوجود. ثبوت زوجیت براى اربعه بالذات است. یعنى ذاتاً ثابت است براى او، ولا یتوقف ذلک الثبوت الرابطى على جاعل الماهیه، این ثبوت رابطى، كه ثبوت نعتى و ثبوت وصفى است متوقف بر جعل ماهیت نیست كه ماهیت در خارج مجعول بشود. ماهیت در خارج باشد یا نباشد این ثبوت هست.

 الا بالعرض. مگر بالعرض است. كه در كجا؟ فى الطبائع الامکانیه الغیر المتحققه الا بالجعل، در طبایع امكانیه؛ فرض كنید كه نعوتى كه آن لوازمى كه شما ثابت مى‌كنید براى موصوف در خارج، كه باید جعل ماهیت به آن بخورد، در واقع جعل وجود بخورد، تا این كه ماهیت مجعول بشود. و این هم مربوط به چیست؟ و این هم از آنِ طبایع امكانى است كه به اصطلاح از نظر وجود خیلى ضعیف هستند.

 ولا على وجود ها إلّا بالعرض ایضاً این متوقف نیست بر وجود این ماهیات مگر بالعرض یعنى بالعرض كه همان وجود باشد. كه این وجود بیاید و ماهیات را جعل بكند. توقف این لوازم، بر وجود، توقف بالعرض است. یعنى بر وجود ماهیات. یعنى وقتى كه وجود مى‌آید ماهیات را در خارج موجود مى‌كند. اما بر خود ماهیات این لوازم ماهیت حمل مى‌شوند. من جهه انها حاله الاقتضا مخلوطه بالوجود، از جهت این كه أَنّها این ماهیات در حال اقتضا، مخلوط به وجود هستند. یعنى ما به اینها مى‌گوییم ماهیت موجود است. چون مى‌گوییم ماهیت موجود است، لذا لوازم ماهیات هم حمل بر این وجود مى‌شود، حمل بر این ماهیت مى‌شود به لحاظ وجود لا بالذات حتى یکون العله المقتضیه مرکبه عند العقل من الماهیات و حیثیه الوجود، نه این كه ذاتاً این لوازم ماهیات، در طبایع امكانیه، متوقف بر وجود است.