جلسه ۸۵

 و اما در مورد واجب الوجود بودن لوازم ماهیات براى ماهیات، یعنى واجب بودن زوجیت براى اربع، مى‌گوییم كه واجب الوجود بودن زوجیت از باب یك مطلقه است؟ از باب یك ضروریه دائمه است؟ یا این كه از باب مشروطه است؟ در قضایاى مشروطه تالى محمول بر مقدم است. وارتباط آن با موضوع به شرط تحقق وصف است. یعنى عند الوصف، این محمول بر موضوع حمل مى‌شود؛ حال مى خواهد وقتیه باشد یا غیر وقتیه باشد یا وصف عنوانى باشد؛ هر چه مى‌خواهد باشد. تمام این نسبت و ارتباط دائر مدار تحقق وصف است براى موضوع.

 پس بنابراین در قضیه مشروطه صرفاً یك محمولى بر یك موضوعى حمل نمى‌شود به نحو اطلاق، بلكه مقید به تحقق شرط است براى موضوع خود. مثلًا «كل كاتب متحرك الاصابع بالضروره» در این مثال ضرورت تحرك براى اصابع مادام كاتباً هست نه «كل كاتب متحرك الاصابع دائماً» یا كل كاتب متحرك الاصابع بالضروره. چون در اینجا منظور از كاتب، ممكن است ذات كاتب باشد، ممكن است به لحاظ وصف عنوانى باشد. باید این دو از همدیگر تمیز داده شود. بناءًا على هذا در قضیه «الاربعه زوج» حمل زوجیت بر اربعه واجب است، و زوجیت واجب الوجود است براى اربعه، مادام اربعه موجوده نه به نحو اطلاق ولو به تقدّر ما هوى. اگر اربعه موجود نباشد، زوجیت براى اربعه واجب الوجود نیست، بلكه واجب است براى اربعه، نه واجب الوجود است براى اربعه. و منظور از وجوب در این جا لزوم ما هوى است. چطور این كه ذاتیات و مقومّات یك ماهیت براى آن ماهیت، لزوم دارد، سواء اینكه آن ماهیت در خارج باشد یا نباشد. همین طور زوجیت براى اربعه لزوم دارد؛ و ضرورت دارد؛ سواء اینكه اربعه در خارج باشد یا نباشد. اگر بحث، بحث وجود است. همین حرف را مى‌زنیم؛ قضیه را قضیه مشروطه مى‌كنیم. زوجیت براى اربعه واجب الوجود است مادامى كه اربعه موجوده. پس بنابراین هیچ گونه اشكالى لازم نمى‌آید.