جلسه ۸۵

 از اینجا جناب آقاى مرحوم دوانى گمان كرده اند ظنَّ ان کون اللوازم واجبه لملزوماتها لوازم واجبند براى ملزوماتشان نظراً الى ذواتها كه نظرا به ذواتشان بله، این یعنى وقتى كه به خود ذوات لوازم نگاه بكنیم. کون لوازم نور نظراً الى ذواتها انما یتصور است یعنى تصور مى‌شود اذا کانت الملزومات واجبه الوجود لذواتها در صورتى كه ملزومات واجب الوجود باشند براى ذواتشان اما اگر واجب الوجود نباشند، این لوازم ماهیات بر ماهیات حمل نمى‌شود (اذ لو لم یکن کذلک) اگر ملزومات واجب الوجود نباشند (لاحتاج ثبوت اللوازم لها ما یوجدها) احتیاج دارد ثبوت لوازم براى ملزومات به یك فاعلى كه ملزومات را ایجاد بكند. در حالتى كه منظور محقق دوانى همان طورى كه عرض كردم این نیست.

 بله وظن أن الضروره فى قولنا الاربعه زوجٌ مادامت موجوده بالضروره و صفیه مقیده بقید الوجود. این طور ایشان گمان فرمودند كه ضرورت فى قولنا كه مى‌گوییم «الاربعه زوجٌ. مادامت موجوده بالضروه» اربعه زوج است مادامى كه موجود باشد بالضروره؛ این ضروره یك ضرورت وصفیه مقید به قید وجود است؛ یعنى مادامى كه اربعه موجود باشد زوجیه هم دارد و وقتى اربعه معدوم باشد زوجیه هم ندارد و لم یتمیز ایشان متوجه نشدند الضروره الذاتیه عن الضروره؛ بشرط الوصف و لا الضروره الذاتیه الأزلیه ضرورت ذاتیه را از ضرورت به شرط وصف تمیز ندادند این از یك طرف؛ از طرف دیگر ضرورت ذاتیه ازلیه مقید به هیچ وصفى نیست و مقید به وجود خود آن ضرورت، ضرورت ازلیه است كه آن قائم بالغیر نیست بلكه قائم بالذات است.

 ممكن است یك شیء ضرورت ذاتى داشته باشد مثل وجود براى زید ضرورت ذاتى دارد ولى این ضرورت ذاتى ضرورت ازلیه نیست این ضرورت ضرورت به شرط غیر است؛ غیر این ضرورت را اعطا كرد چون غیر وجود را اعطا كرده پس وجود براى زید در ظرف وجود ضرورت دارد. لذا آن ضرورت ضرورت ازلیه نیست؛ جاعل آمده و وجود را اعطا كرده؛ زید وجودش را كه از خودش بدست نیاورده!