جلسه ۸۰

 هر كدام از اینها دو قسم هستند یعنى ما، ماى شارحه داریم، ماى حقیقه داریم، هل، هل بسیطه داریم، هل مركبه داریم. لم، یا لَمِ فاعلى داریم یا لَمِ غایى داریم.

 ماى شارحه را شرح مى‌كنند و مى‌گویند كه عبارت از شرح الاسم است. یعنى اگر كسى داراى جهل مطلق باشد نسبت به یك شیء در وهله اول سؤال مى‌كند از یك تصور ابتدائى كه این تصور ابتدائى چگونه است؟ فرضاً نمى‌داند عنقا چیست؟ بعد مى‌گوید العنقاءُ ما هو؟ مى‌گوئیم العنقاء طائرٌ یطیر، همین مقدار، بعد سؤال مى‌كند آیا لَهُ ذَنَبٌ كذا، و یا رأسٌ كذا و له منقارٌ كذا و أمثال ذلك، بعد سؤال مى‌كند از وجودش، آیا این عنقا هست یا نه؟ در اینجا با هل بسیطه سؤال از وجود مى‌شود، بعد دوباره بر مى‌گردد سراغ ما و سؤال از حقیقت شیء مى‌كند، كه شرح بیشترى بدهید این عنقا حقیقتش چیست؟ در كجا زندگى مى‌كند؟ در چه موقعیتى هست؟ فرض كنید كه بالش چقدر است؟ از چه رقم اقسام حیوانات است؟ آیا راه مى‌رود؟ آیا پر مى‌زند؟ آیا مثل شتر مرغ است یا فلان است؟ در اینجا از حقیقت شیئ سؤال مى‌كنیم كه به آن ماى حقیقیه مى‌گویند و با ماى شرح الاسم در اینجا چیست تفاوت دارد. به عبارت دیگر در ماى شرح الاسم فقط معنا، معناى لغوى است یعنى این دیگر بحث، بحث حقیقت او نیست. این بحث، بحث لغوى است هر لغتى به ازاى آن هست یك معنایى دارد، در واقع داریم ترجمه مى‌كنیم، ترجمه عربى به فارسى مى‌كنیم یا ترجمه فارسى به عربى مى‌كنیم این ترجمه را اسمش را ماى شارحه مى‌گذارند. الماء ما هو؟ الماء، هذا الشیئ، بعد آن سؤال مى‌كنند با ماى حقیقیه، كه خصوصیاتش چیست؟ مى‌گوئیم كه: الماء هو مركبٌ من اكسیژن و ئیدروژن این را مى‌گویند ماءِ حقیقیه.

نقد قول به وجود ماى شارحه

 مسأله اى كه در اینجا به نظر مى‌رسد اصلًا ماى شارحه نداریم. یك ما بیشتر نداریم و عبارت است از همان ماى حقیقیه و در ماى شارحه اصلًا شرحى وجود ندارد وقتى كه در لغت از یك شیئى سؤال بكنند یك وقتى سؤال لغت به لغت است كه یا مخاطب مى‌داند در لغتِ خودش چه معنا دارد یا نمى‌داند. اگر مى‌داند كه این همان ماى حقیقیه است. و اگر نمى‌داند كه این مربوط به نحوه شرح متكلم است و به ماى حقیقیه و ماى شارحه مربوط نیست.