جلسه ۷۰

 جواب: نه، منظور من خود نفس این سه جهت نبود منظورم مواد ثلاث بود. البته ممكن است این امكان را به بعضى از جهات قضیه برگردانیم. یعنى فرض كنید كه من باب مثال در معادلاتى كه در ریاضى و امثال ذلك داریم، خودش بخواهد متبدل بشود به یك شیئ دیگر. در آنجا وجود خارجى لحاظ نیست. من باب مثال تبدل یك مربع به مثلث؛ این تبدّل خودش امكان است. یعنى اگر ذهن بیاید این مربع را به دو قسم تقسیم كند مى‌تواند از این مربع دو مثلث درست كند یا فرض كنید كه چند ضلعى را از نقطه نظر زاویه متبدل كنیم به زوایا دیگر.

 در اینجا كارى به عالم خارج نداریم. ما كار به نفس امكانیت این تبدّل و تغیر در اینجا داریم؛ در خود این جهت كه این را اسمش را امكان بگذاریم، یعنى ممكن است یعنى ذاتاً ممكن است یعنى مى‌تواند این را قبول بكند، هنوز قبول نكرده.

 مربع داراى چهار زاویه است اما این مربع میتواند تبدیل به دو مثلث بشود. الآن ما یك خط از یك زاویه مى‌كشیم تا زاویه مقابل، این مى‌شود یك مثلث. همین طور یك ذوزنقه و امثال ذلك مى‌تواند تبدیل به یك مربع یا تبدیل به یك مستطیل و یك مثلث بشود. این تبدل و تغیر، تبدیل و تغیر خارجى نیست، این تغییر و تبدّل ذهنى است. البته اگر ما امكان را جهت خارجى گرفتیم براى عروض عوارض و جهت وجود خارجى بود، این دو تا بر نمى‌دارد ولى اشكالى ندارد كه خود امكان هم به قضایاى حقیقیه و اشكالى كه ممكن است بر این شكل بواسطه تأمّل عقلى پیدا بشود، بار بشود. از این نقطه نظر، به این حقیقت جوهریه این موضوع كه ممكن است محمولات متعددى بار بشود، امكان مى‌گوئیم.

 سؤال: امكان وقوعى است نه امكان ذاتى.

 جواب: امكان وقوعى امكان خارجى است

 سؤال: در ذهن امكان وقوعى مى‌شود و الّا خود جهت، ضرورت است. وقتى كه یك خط آمد، قطر مربع بالضروره دو مثلث تشكیل مى‌دهد.