مرتب سازی:
جلسه ۶۹
3بناء على هذا آن چه كه گفته مىشود كه مواد ثلاث به وجود رابط برمىگردد سواى نسبت حكمیه جاى تأمّل و دقّت است. آنچه كه ما عرض كردیم در مورد قضایا این بود كه قضایا، یا حقیقیه هستند یا خارجیه. در قضایاى حقیقیه آنچه كه متكلّم درصدد بیان اوست این است كه در وعاء ذهن و در عالم ماهیات مىخواهد یك محمولى را براى این ماهیت بار كند، حالا چه این ماهیت در خارج بخواهد تحقّق پیدا بكند یا تا قیامت هم تحقق پیدا نكند. اصلًا به او كارى ندار.
مىخواهد بگوید اگر شما بخواهید یك همچنین شكلى داشته باشید. این شكل باید داراى سه بعد باشد. عرض و ارتفاع و عمق باید باشد؛ هر جسم تعلیمى باید داراى سه بعد باشد. امكان ندارد شما یك حجم تعلیمى و لو در ذهن تان بیاورید و فقط از طول وعرض تشكیل شده باشد. این سطح است، این دیگر جسم تعلیمى و حجم تعلیمى نخواهد بود.
اینكه الآن ما آمدیم این محمول را بر این موضوع بار كردیم آیا نظر به خارج داریم؟ یعنى اگر بخواهد یك حجم تعلیمى در خارج تحقّق پیدا بكند باید داراى سه بعد باشد؟ ما چنین چیزى نگفتیم. ما مىخواهیم بگوییم حجم تعلیمى و لو در ذهن شما باید داراى سه بعد باشد. اگر این حجم تعلیمى اصلًا نتواند در خارج تحقّق پیدا بكند. یك حجمى را در ذهن، تصوّر كنید یك هیولایى كه اصلًا وجود خارجى ندارد بالاخره شما یك تصوّرى از یك چنین هیولایى بكنید این هیولا در ذهنتان سه بعد است یعنى هیچ وقت دو بعد نخواهد داشت.
پس ما آنچه را كه در قضیه حقیقیه درصدد او هستیم اصلًا به وجود خارج نیاز نداریم و حكایت از وجود خارج نمىكند. خیلى از قضایایى كه داریم قضایاى موجبه جزئیه هستند و اینها نظر به خارج دارند. مىگوییم زید آمد؛ اینكه مىگوییم «زید آمد» ما نظر به خارج داریم اگر نظر به خارج نداشتیم كه همه به در نگاه نمىكردند. پس معلوم است نظر، نظر به خارج است. و الّا تا مىگفتیم زید آمد یا آقا آمد؛ مىگفتند شما در ذهن شریف یك موضوعى را درست كردهاید و یك محمولى درست كرده است و این محمول را بر موضوع حمل كردهاید، و هیچ به بنده ربطى ندارد. این سر را بر گرداندن به طرف در علامت این است كه این قضیه ذهنیه حكایت از خارج دارد مىكند، همین طور در قضایاى خارجیه هم مسأله، مسأله حكایت از خارج است. یعنى وقتى كه متكلّم یك قضیه را مىگوید در مرتبه اوّل تا مخاطب این را مىشنود حمل بر خارج مىكند. هر نویسندهاى براى نوشتن نیاز دارد با دست خود قلم را حركت بدهد همین طور كاغذ و مداد جلویش باشد كارى نمىشود بلكه باید دستش را حركت بدهد و ببرد. این نظر، نظر خارج است این را مىگویند قضایاى خارجیه.