تحلیل عرفانیِ حقیقت فناء در برابر وجود اطلاقی

اصطلاحات درس

فناء: به معنای زوال و نابودی نیست، بلکه در اصطلاح عرفانی و فلسفی، به معنای ادراک عینی و شهودی سالک از نیستی خود در برابر حقیقت وجود اطلاقی است؛ نوعی انمحاء معرفتی و وجودی که در آن سالک، وجود خود را معلول و وابسته به علت حقیقی می‌یابد و این وابستگی را به‌صورت حضوری و وجدانی درک می‌کند.

بقاء: استمرار وجودی سالک بعد از فناء است، که در آن انسان پس از ادراک نیستی خود، به بقایی جدید و الهی دست می‌یابد؛ بقایی که در پرتو شهود حقیقت مطلق و تنزّه از انانیّت حاصل شده است.

وجود سریانی: نوعی وجود است که به‌صورت ممتد و ساری در تمام مراتب هستی حضور دارد؛ وجودی که جامع جمیع مظاهر و کثرات بوده و از بساطت و شمول برخوردار است.

نور بحت و بسیط: تعبیری عرفانی و فلسفی از حقیقت وجود مطلق است که از هرگونه تعین و ترکیب خالی است و ذاتاً بسیط و صِرف است؛ نوری که همه مراتب وجود از آن نشئت گرفته‌اند.

کُنه وجود: حقیقت نهایی و ژرفای باطنی وجود است که عقل بشری به آن دسترسی ندارد؛ کنه به معنای عمق ذات و باطن نهایی هر چیز است که در مورد وجود، ناشناختنی تلقی می‌شود.

مقام اطلاق: مرتبه‌ای از وجود که هیچ‌گونه تقیّد و تحددی ندارد؛ وجودی که در عین اطلاق، در تمام مراتب هستی حضور دارد و شامل همه مظاهر است بدون اینکه در قید هیچ‌کدام قرار گیرد.

عین ثابت: تعینی علمی و ازلی از موجودات در علم الهی که مبیّن نحوه ظهور آن‌ها در عالم خارج است؛ موجوداتی که در علم خداوند تثبیت‌شده‌اند و به‌صورت مجرّد و غیرمادی هستند، اما شأنی از وجودند، نه دارای وجود مستقل.

اطلاق وجود: بی‌حدّ و شرط بودن وجود حقیقی است که شامل همه‌چیز می‌شود ولی در هیچ‌چیز محدود و محصور نمی‌گردد؛ اطلاق به معنای بی‌نهایتی و فراگیری ذات وجود است.