تحلیل عرفانیِ حقیقت فناء در برابر وجود اطلاقی

بیان معنای حقیقیِ عین ثابت

و علیٰ‌هذا مسئلۀ عین ثابت عبارت است از نزول عالم اسماء و صفات در تجلیات و مجراهای مختلف؛ این را عالم اسماء و صفات می‌گویند، عالم فناء می‌گویند و همین‌طور به آن عین ثابت می‌گویند. اینها عبارات مختلفی است که حکایت از یک معنیٰ می‌کند. این جهت موجب می‌شود که به‌طورکلّی برداشت ما از مسئلۀ علّیت و معلولیّت، قوّه و فعل، وحدت أفعالی، وحدت اسمائی و صفاتی، مسئلۀ وحدت در کثرت، کثرت در وحدت، مسئلۀ وجود بالصرافه و به‌طورکلّی مسئلۀ اصالت وجود یا اصالت ماهیّت تغییر پیدا کند و عوض شود، و به‌واسطۀ این عوض شدن، نحوۀ بینش انسان نسبت به حقیقت عالم وجود تغییر پیدا کند، و دیگر یک وجود واحد را در همۀ این مراتب مشاهده بکند. این نهایت قضیّه و مَفرق طرق بین این نظریه و نظریۀ خیلی از بزرگان است که برای عین ثابت یک وجود استقلالی قائل هستند، در عین اینکه آن را وجود تبعی و ظلّی می‌دانند و برای فرار از خیلی از قضایا بخواهند و یا نخواهند. 

اللَهمّ صلّ علیٰ محمد و آل محمد