
تبیین معنای دقیق وجود لابشرط مقسمی
نحوۀ ادراک لابشرط مقسمی توسط سالک
بررسی مفهوم «لا بشرط مقسمی وجود» و تفاوت آن با اقسام متعدد و تعیّنات وجودی از مسائل مهم و پیچیده فلسفه اسلامی است که حضرت آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس الله سرّه در جلسه شصتوسوم از سلسله دروس خارج اسفار، به توضیح و تبیین آن پرداختهاند. ایشان میفرمایند: وجود، حقیقتی بسیط و غیر قابل تقسیم است که در عین حال، در قالب تعیّنات و کثرات مختلف ظهور مینماید. وجود بهعنوان حقیقتی خارج از ذهن و مستقل از تصوّرات ما معرفی میشود که تعریفی دقیق از آن ممکن نیست؛ مگر زمانی که به حدّ و رسم مشخّصی برسد. همچنین بحث میشود همۀ کثرات، حقیقی و واقعی هستند، ولی این کثرات، عین وحدتِ حقیقی و واقعی میباشند. در نهایت اشاره میشود که ذات وجود، نور و ظهوری است که خودش ذاتاً ظاهر است و این حقیقت فراسوی تعیّنات و قابل ادراک مستقیم نیست، بلکه سالک میتواند با تمرین و مراقبه به مرتبهای از درک آن برسد.
تبیین معنای دقیق وجود لابشرط مقسمی
17اصطلاحات درس
لا بشرط مقسمی بودن وجود: مفهومی فلسفی که به وجودی اشاره دارد که بسیط و واحد است، بدون آنکه به اقسام و تقسیمات متعارف تحقّق یابد، یعنی وجودی که بههیچوجه قابل تقیسم و تعین در قالبهای متفاوت نیست و همه اقسام، تجلیات یا مظاهر آن وجود بسیطاند.
تعیّن ذات: وضع و تعیین ماهیت ذاتی موجود، به گونهای که ذات در مقام وجود مشخص و محدود شود، بهخصوص در نسبت با صفات و اسماء که به ذات تعین و تمایز میدهند.
عالم عماء ربانی: مرتبهای از عوالم ماورایی که حالت تاریکی و نهان بودن ذات الهی را به عنوان مرحلهای از درک حقیقت نشان میدهد، جایی که ذات بهدلیل عدم تعین و محدودیت برای فهم عادی قابل درک نیست.
مقام هوهویت: مرتبهای از وجود که در آن وجود به صورت مطلق و بلاشرط و مقسم تحقّق دارد، یعنی همان مرتبه وجود بسیط و غیرمجزا که فراتر از تعینات و تمایزات است.
اقسام وجود: تجلیات مختلف و متعددی از وجود که هر کدام به نحوی محدود و معین هستند و نسبت به وجود کلی و بسیط تقسیم شدهاند.
عینیّت: تحقّق و ظهور وجود به صورت محسوس یا قابل ادراک در قالبهای مختلف و متعدد.
وجود مفهومی: معنای وجود که به صورت تصوری ذهنی و مفهومی درک میشود و شامل کلیت و مجموعه تعاریف، تعینات و مظاهر وجود است.
حقیقت وجود: آن واقعیت اصلی و بنیادین که موجب وجود و ظهور هر شیء میشود و از عدم به وجود شدن منتقل میکند.
شرطیت مقسمی بودن: وضعیتی که وجود را به صورت ترکیبی و مرکب میداند، به گونهای که وجود خود تقسیم و شرطبندی شده باشد.
کلی طبیعی: کلیتی که در عین کل بودن، وجود عینی و طبیعی دارد و به عنوان کلی که عوارض و اقسام آن در تعریف لحاظ نمیشود، شناخته میشود.
حد وجود: تعریف و رسم ذاتی که شیء بر اساس آن حد و تعیّنات خاص خود را دارد و به این وسیله قابل شناخت و تمییز است.
