
معنا و اقسام تشکیک در وجود
بررسی دیدگاه علامه طهرانی دربارۀ تشکیک در وجود
در این درس به تحلیل دقیق مسئلۀ تشکیک در وجود و نسبت آن با مفهوم صرفالوجود پرداخته میشود. حضرت آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس الله سرّه در جلسه شصتودوّم از سلسله دروس خارج اسفار، دیدگاههای مختلف از جمله نظر علامه طباطبایی، علامه طهرانی، حاج شیخ محمدحسین اصفهانی و سید احمد کربلایی را در اینباره بررسی میکنند. همچنین با تبیین رابطۀ علّیت و تشکیک، مفهوم وحدت شخصی وجود، صرافت وجود، و نسبت آن با تشخّص را مورد بحث قرار میدهند. در ادامه، جایگاه عین ثابت، بساطت و انبساط وجود، و حقیقت عالم عماء در نظام عرفانی نیز روشن میشود. هدف نهایی درس آن است که نشان دهد چگونه میتوان وحدت وجود و سریان حق را بر مبنای تشکیک طولی و در عین حفظ کثرات خارجی تبیین کرد.
معنا و اقسام تشکیک در وجود
24انبساط وجود: سیر نزولی حقیقت واحد وجود بهسوی مراتب کثرت، بهگونهای که آن حقیقت بسیط، در مظاهر مختلف تنزل مییابد.
عین ثابت: تعیّن علمی اشیاء در علم الهی پیش از تحقق خارجی آنها، که نوعی نحوه وجود پیشینی و علمی برای ممکنات است.
فنا در حق: نابودی تعیّنات فردی و استقلالی موجود در برابر ذات حق، بهنحوی که موجود جز تجلّی و ظهور او نباشد.
مقام اجمال: مرتبهای از علم یا وجود که در آن کثرت بهطور غیرمتمایز و بسیط حضور دارد، پیش از تفصیل و تعیّن خارجی.
کشف تفصیلی: مرتبهای از ظهور که در آن کثرات بهطور مشخص و جدا از هم تجلی میکنند و تعیّن مییابند.
ظلّیت وجودی: نسبت تبعی و وابسته مراتب پایین وجود به مرتبه اعلی، بهگونهای که وجود آنها سایه و تجلی مرتبه بالاتر تلقی میشود.
علم حضوری: نوعی علم که میان عالم و معلوم هیچ واسطهای نیست و عین وجود معلوم نزد عالم حاضر است.
علم حصولی: علم با واسطه صورت ذهنی و مفاهیم، که در آن شیء خارجی با یک تصویر ذهنی درک میشود.
ادراک شهودی: نوعی دریافت باطنی و حضوری از حقیقت اشیاء بدون واسطه مفاهیم یا استدلالات عقلی.
انصراف وجودی: نوعی برگشت باطنی از مراتب نازلتر به مراتب بالاتر، بهگونهای که توجه انسان از مظاهر به حقیقت مطلق معطوف میگردد.
