معنا و اقسام تشکیک در وجود

اصطلاحات درس

لا بشرط مقسمی: به وجودی اطلاق می‌شود که در مقام تحقق، مقسم اقسام مختلف است و با هر قسیم به نحو عینی متحد است؛ نه آنکه صرف‌نظر از قیود باشد (مانند لا بشرط قسمی)، و نه آنکه مقید به نفی قیود باشد (مانند بشرط لا). این اصطلاح در فلسفه و عرفان برای بیان مقام اطلاقی وجود به کار می‌رود که در عین تنزّل به مراتب مختلف، با هر مرتبه‌ای عینیت دارد.

وجود بشرط لا: نوعی لحاظ مفهومی از وجود است که در آن وجود به‌نحو منفی از تمام قیود و مشخصات تهی دانسته می‌شود، یعنی وجودی که هیچ‌گونه قید و شرطی ندارد و با هیچ تعیّنی مقیّد نیست. این اصطلاح در تفسیر عرفانی از ذات حق تعالی کاربرد دارد.

تعیّن: عبارت است از نوعی ویژگی یا خصوصیت که وجود را از اطلاق و بحت بودن خارج می‌سازد و آن را به مرتبه‌ای خاص و محدود می‌کشاند. تعیّن همان حدود و ویژگی‌هایی است که موجودات را از یکدیگر متمایز می‌کند.

تشکیک در وجود: نظریه‌ای در فلسفه اسلامی که بیان می‌دارد وجود دارای مراتب شدید و ضعیف است و این مراتب در عین تفاوت، با هم متحدند. یعنی وجود در همۀ موجودات جاری است ولی نه به یک مرتبه.

صرافت وجود: به معنای خلوص مطلق وجود از هرگونه کثرت، تعیّن و قید. وقتی می‌گویند وجود "صرف" است، منظور وجودی است که به هیچ چیز غیر از خود آمیخته نیست و از آن هیچ‌گونه کثرتی ناشی نمی‌شود، مگر به‌واسطه‌ی تجلی و تنزّل.

وحدت حقه حقیقیه: اصطلاحی عرفانی که به وحدت مطلق ذات حق تعالی اشاره دارد؛ وحدتی که به‌طور حقیقی، نه اعتباری، بر جمیع کثرات حاکم است و همۀ کثرات، ظهورات آن‌اند.

ترکب ذات از ماهیت: یکی از مبانی فلسفه اسلامی که اگر ذات چیزی دارای ماهیت باشد، آن موجود مرکب از ماهیت و وجود خواهد بود و این ترکیب، نشانه‌ی فقر و امکان است. در مورد ذات واجب‌الوجود، این ترکیب محال شمرده می‌شود.