بررسی دیدگاه عارفان دربارۀ وجود مطلق و مراتب آن (2)

11

و نکتۀ برای این قضیّه این است که مرتبۀ هو هویّت را یک مرتبۀ مافوق جمیع مراتب می‌دانند. چون آن مرتبه، مرتبۀ عاری و خالی از هر تقیّد ی است و چون آن مرتبه با تقیّد نمی‌سازد و هم‌خوانی ندارد و بین او و اینها آب در یک جوی نمی‌رود، و انس و الفت بین آن مرتبه و بین این مراتب برقرار نمی‌شود، چاره‌ای نداریم که بگوییم: پس این مراتب و تشخّصات خارجی و مصادیق خارجی، اَظلال برای آن مرتبه هستند نه‌اینکه عین آن مرتبه هستند. اگر شما این جنبۀ کدورتش را بردارید و صرفاً نورانیتش را درنظر بگیرید این همان نور در یک مرتبۀ پایین‌تر می‌شود. اگر شما این شکل را بردارید و این تقیّد و تعیّن را بردارید «هو» می‌شود در یک مرتبۀ پایین‌تر. پس ما ناچاریم برای انس و الفت و آشتی و اتّحاد مرتبه بین مقام کثرت و مقام وحدت و مقام هو هویّت، تقیّد را از اینها سلب کنیم.
تلمیذ: دیروز فرمودید که مثلاً به اسم یا فعل با حفظ قیود، کلمه گفته می‌شود.
استاد: ما که هنوز نرسیده‌ایم! ما فعلاً داریم تعریف اول را می‌گوییم. تعریف اول، اصطلاح عرفا و انفکاک مرتبۀ هو هویّت از مراتب تعیّنات [است.]
تلمیذ: فرمودید: ما اگر بخواهیم الفت برقرار کنیم، باید آن تقیّد را برداریم.
استاد: بله، اگر بخواهیم الفت برقرار کنیم، باید آن تقیّد را برداریم.
تلمیذ: یعنی آیا این صحیح نیست؟
استاد: بله‌دیگر، اشکال به این قضیّه وارد می‌شود.
تلمیذ: ...
استاد: آن دیگر لابشرط قسمی می‌شود. آن‌وقت دیگر بعدش اشکالاتی پیدا می‌شود.
تلمیذ: این لابشرط مقسمی معمولاً یک تعیّن خارجی ندارد. درحالی‌که ما در اینجا برایش تعیّن خارجی [در نظر می‌گیریم.] این لابشرط مقسمی با آن لابشرط مقسمی‌های دیگر... والاّ آنجا که دیگر مصداق ندارد، مصداقش همین اقسامش است.
استاد: بله، تعیّن خارجی ندارد، مفهوم برای مصداق است، یعنی یک انتزاع است. وقتی که شما صوتی از دهانتان بیرون می‌آید، این صوت هیچ رنگ و بویی ندارد؛ شما هستید که به این صوت، شکل می‌دهید، زیر و بالا و پایین می‌دهید، اَ، اُ را عوض می‌کنید و... و اسم آن حقیقت و ریشه‌اش را لابشرط مقسمی می‌گذارید و به یک شکل درمی‌آید؛ آن انتزاع است و آن مفهوم است.