بررسی دیدگاه عارفان دربارۀ وجود مطلق و مراتب آن (2)

أعوذ بالله من الشّیطان الرّجیم

بسم الله الرّحمٰن الرّحیم

عینیّت وجود مطلق با مراتبش

دیروز عرض شد که حقیقت وجود به برهان فلسفی، ببساطته و صرافته عبارت است از عین ذات حق و مبدأ کلیّۀ مراتب بجمیع شئوناتها. و همان‌طور که ما نظیر عینیّت مبدأِ لابشرط مقسمی را در مصادیق متفاوته و متضاده می‌یابیم، به‌نحوی که آن مبدأ با مصداق متشخّصۀ خارجی عینیّت خارجی دارد در عین اختلاف مفهومی بین مبدأ و آن مصداق، همین‌طور این مسئله در مورد وجود مطلق و وجود لا حد و لا رسم و وجود لا انتهاء با جمیع مراتب متعیّنه و متنازله به همین کیفیّت خواهد بود. چون یا باید قائل به انفکاک مرتبه از علت خود بشویم که این محال و ممتنع است، یا قائل به تقیّد مرتبۀ وجود در صرافت و اطلاق، به قیود مصادیق و مراتب بشویم به‌نحوی که قید و مقیِّد موجب انفصال و تمایز ذاتی بین آن وجود و سایر متعیّنات بشود که این هم ممتنع و محال است، و یا باید معتقد بشویم که آن وجود لابشرط و باطلاقه در صورت تنزّل در مراتب هم بساطت خود را حفظ می‌کند و این نکته است که ما باید به این مسئله برسیم.

عدم تقیّد وجود لابشرط مقسمی

اگر وجود بالصرافه و وجود اطلاقی و وجود بی‌انتهاء و لا حدّی، صرافت و لا حدّی خود را ازدست بدهد، بنابراین قسیم برای آن مبدأ و علت واقع می‌شود نه مقسم.

اگر کلمه به‌واسطۀ قیدی که می‌خورد و آن اسم و لفظی است که دارای معنای استقلالی باشد و غیر متدلیّ به یکی از ازمنۀ ثلاثه باشد، اگر کلمه را به این قید بزنیم، قسیم برای فعل است و دیگر مقسم برای فعل نخواهد بود و حتی مقسم برای خود اسم هم نخواهد بود، این عین قسیم می‌شود. پس بنابراین، این کلمه تا چه زمانی و تا چه امدی می‌تواند مقسمیّت خود را حفظ کند و سایر اقسام ثلاثه قسیم او بشوند؟ تا وقتی که آن جنبۀ صرافت و جنبۀ اطلاقی و جنبۀ عدم تقیّد خود را نگه دارد. به محض اینکه این مقسم قید خورد، دیگر این مقسم، مقسم نخواهد بود بلکه این مقسم دیگر قسیم و قسم است.