مسئلۀ اعیان ثابته

أعوذ بالله من الشّیطان الرّجیم

بسم الله الرّحمٰن الرّحیم

برگشت و ریشۀ بحث اعیان ثابته به بحث تعیّن در وجود است. و به‌طورکلّی بحث فنای ذاتی و وجود و عدم و بقاء و عدم بقاء اعیان ثابته، متفرع بر بحث تعیّن در وجود است. و تا این بحث تعیّن در وجود، مُبیّن و مشخص نشود، هیچ‌کدام از این بحث‌ها نمی‌تواند منتج باشد و به نتیجه‌ای برسد.

وجود حقّ، وجودی لا حدّ و لا رسم و غیرمتعیّن

شکّی نیست در اینکه وجودِ حقّ، وجود اطلاقی و لا حدّ و لا رسم است، یعنی در آن ذات و در آن مرتبه، مرتبه نمی‌گنجد و مرتبه در آنجا معنا ندارد. برای‌اینکه اذهان مشوّش نشود، فعلاً از این اصطلاح خودداری می‌کنیم که چرا در آن مرتبه، مرتبه نمی‌گنجد. فعلاً در مرتبۀ ذات بحث می‌شود. مرتبۀ ذات، مرتبۀ لا حدّیت و لا رسمیّت در وجود است. چون اگر در مرتبۀ ذات بدون درنظر گرفتن اسماء و صفات الهی، قائل به تمیّز و قائل به اختلاف در مفاهیم بشویم، لازمه‌اش کثرت و خلط و بالتّبع احتیاج و ترکیب و امکان خواهد بود.

بناءًعلیٰ‌هذا، در مرتبۀ ذات که مرتبۀ انّیت و هویّت حق است نه مرتبۀ ماهویّت، ـ چون ماهیّتِ حق عبارت از همان انیّت او است ـ در مرتبۀ هویّت حقّ، حدّی معنا ندارد و رسمی در آنجا نیست و انتهایی در آنجا معنا ندارد و تعیّن در آنجا مستحیل است. اسم این مرتبه را مرتبۀ وجود اطلاقی می‌گذاریم. یعنی وقتی که به حقیقت حق و به ماهیّت او که عبارت از انّیت او است می‌نگریم، و با توجّه به براهین عدم احتیاج ذات واجب‌الوجود به غیر، و اینکه وجود او عین ذات و ذاتی او است نه‌اینکه مستفاد از غیر و متّکی و متدلّی به غیر باشد، با توجّه به این مسئله، وجود در مرتبۀ انّیت حق، وجود منبسط یا وجود بسیط می‌شود. البتّه وجود منبسط وجودی را می‌گویند که می‌خواهد شکل بگیرد. یعنی اسم وجود در مقام تشکّل، وجودِ منبسط است اما در مقام بساطتِ محض به آن وجود بحت و بسیط می‌گویند و یا به آن صرف الحقیقه اطلاق می‌شود، و وجودِ اطلاقی و لا حدّی و لا رسمی و لا تعیّنی در آنجا گفته می‌شود.