دیدگاه واسطه بودن ماهیّت بین نفی و اثبات

اصطلاحات درس

حصر عقلی: تقسیم عقلی و ضروری یک امر به دو حالت متقابل که راه سومی ندارد؛ مانند نفی و اثبات.

حمل محمول بر موضوع: نسبت دادن یک معنا (محمول) به موضوع در قالب قضیه؛ مانند "انسان حیوان است".

تقرّر: نوعی حیثیت بین نفی و اثبات که نه وجود خارجی دارد و نه معدوم محض است، ولی دارای نحو خاصی از ثبوت در علم الهی است.

حالّ: اصطلاحی برای نامیدن حالت میانی بین وجود و عدم، که در نسبت با علم الهی به اشیای معدوم به‌کار می‌رود.

ماهیّت من حیث هی: نگریستن به چیستی اشیاء بدون در نظر گرفتن وجود یا عدم آنها در خارج.

ممتنع‌الوجود: چیزی که تحقق آن محال ذاتی است، مانند جمع نقیضین.

ممکن‌الوجود: چیزی که وجود و عدمش هر دو ممکن است و تابع علت خارجی است.

وجود بحت و بسیط: وجودی مطلق، بدون ترکیب و تعیّن، که فقط برای ذات حق تعالی صادق است.

علم حضوری: علمی که در آن معلوم نزد عالم حاضر است، بدون واسطه یا مفهوم، مانند علم نفس به خود.

علم تبعی: علمی که به‌واسطه علم به یک چیز دیگر حاصل می‌شود، مانند علم به شئونات به تبع علم به ذات.

تنزل وجود: نزول مراتب وجود از مقام احدیت به مراتب پایین‌تر مانند عقل، نفس، و طبیعت.

عین ثابت: تعیّن علمی هر موجود در علم خداوند، که منشأ تحقق خارجی آن موجود به‌شمار می‌رود.

اعیان ثابته: مجموع تعیّنات علمی در علم الهی که معادل ماهیات موجودات‌اند قبل از تحقق خارجی.

فناء فی‌الله: از میان رفتن تعین و استقلال عبد در برابر حق تعالی و بقاء صرف او به حق.

وحدت حقۀ حقیقیّه: وحدت ذاتی خداوند که هیچ گونه کثرت حقیقی یا اعتباری در آن راه ندارد.

اطلاق و عدم تعیّن: صفت ذات حق تعالی به‌عنوان وجود مطلق و نامحدود، فاقد هرگونه حد و قید.

شئونات ذات: تعینات و مظاهر گوناگون ذات الهی که بدون خروج از وحدت، کثرت را تبیین می‌کنند.