ترکیب اتّحادی وجود و ماهیّت (2)

همۀ ماهیّات یک معنای حقیقی از این را دارند و یک معنای اعتباری را؛ معنای حقیقی همانی است که متّحد با ماهیّات است و معنای انتزاعی همانی است که ما انتزاع کردیم و به معنای وجود اثباتی گفتیم.

إلاّ أنّ الانتزاعی یعرُضُ له الکلیةُ و العمومُ.

«إلا اینکه به انتزاعی کلیت و عموم عارض می‌شود. آن وجود انتزاعی جنبۀ کلیت دارد چون معقولات ثانیه می‌شود و ظرفش در ذهن است، و هرچه ظرفش در ذهن بود قابل صدق بر کثیرین است.»

تلمیذ: چگونه برای وجود دو مفهوم داریم، یک مفهوم حقیقی و یک مفهوم انتزاعی؛ درحالی‌که در حقیقت یک مفهوم بیشتر نداریم و آن هم مفهوم انتزاعی است؟!

استاد: یعنی شما می‌خواهید اعتراض کنید که در اینجا اطلاق مفهوم صحیح نیست. بله، درست است، قدری تسامح شده است.

لکونِهِ أمرًا عقلیّا مِن المفهوماتِ الشّاملةِ کالشّیئیةِ و المعلومیةِ و الإمکانِ العامِّ و أشباهِها؛ بخلافِ الحقیقی

«چون یک امر عقلی است از مفهوماتی که شامل می‌شود، مثل شیئیت و معلومیت و یا امکان عام است، و همۀ اینها عام هستند و همۀ اینها را شامل می‌شوند و اینها جزء مفاهیم ثانویه هستند؛ به‌خلاف مفهوم حقیقی»

به‌عبارت‌دیگر مفهوم در اینجا خواسته آن واقعیت را بگوید؛ آنکه مرآت برای مصداق خارجی است.

لأنّه محضُ التحقّقِ العینی و صِرفُ التشخّص و التعیّن مِن دونِ الحاجةِ إلی مخصّصٍ و معینٍ، بل بانضمامِه إلی کلِّ ماهیةٍ یحصُلُ لها الامتیازُ و التّحصلُ

«چون آن حقیقی از وجود عبارت است از تحقق عینی خارجی و صرف تشخّص و تعیّن که حاجتی به مخصّص غیر از خودش ندارد. وقتی که این وجود آمد کَلّ [و سوار] بر ماهیّتی شد، تازه برای این ماهیّت، امتیاز و تحصّل پیدا می‌شود.»

آن ماهیّت بیچاره‌ای که اصلاً حظّی از وجود نداشت و عدم محض بود، یک‌دفعه وجود آمد و سوار بر آن شد و ماهیّت هم موجوده شد و ماهیّت را هم حالا دیگر همه می‌بینند.

و یخرُجُ مِن الخفاءِ و الإبهامِ و الکمونِ.