دو معنای ثبوتی و اثباتیِ وجود

عرض من این است که حتی اگر ما با توجّه به این رنگ هم نگاه کنیم، [بسیط الحقیقة و وجود صرف می‌شود!] مگر این رنگ از کجا آمده است؟! مگر این وزن از کجا آمده است؟! مگر این قرطاس از کجا آمده است؟! همین قرطاس، همین که من دارم ورق می‌زنم! حتّی [اگر] با توجّه به همین هم نگاه کنیم، باز ما باید مسئلۀ بسیط الحقیقه را ببینیم! چرا؟ چون این شأنی از شئونات ذات است و کیفیّتی از کیفیّات تشخّص ذات است. پس فرق نمی‌کند که حتّی با توجّه به مُهریّت هم ما آن هویّت و بساطت حقیقت را در آن ببینیم. چون خود مهر هم شأنی از شئونات ذات است. مهر که از خودش نیاورده و از جایی نیاورده است! منتها صحبت در این است که ما یک‌وقت نظر به این می‌کنیم بدونِ توجّه به مبدأ، این می‌شود مثل گربه‌ای که گفتم دائماً دنبال نور می‌گردد، درحالتی‌که این نور الآن اصل و منشأش به‌دست شخص دیگری است. منظورِ ایشان هم همین است. بیان مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ که می‌فرمودند این است که در شرک، این لحاظ می‌شود که توجّه به این است امّا ربطِ این به قدیم درنظر گرفته نمی‌شود. این مسئله است. والاّ اگر ما همین را درنظر بگیریم با توجّه به ربط، مسئلۀ توحید به جای خودش باقی است.

اللَهمّ صلّ علیٰ محمد و آل محمد